خطى به زبان تركى و پهلوى راجع بمذهب مانى پيدا شد توضيح آنكه كوير بزرگ گبى كه در وسط آسيا واقع و ما بين تركستان شرقى و چين حائل است در ازمنه سالفه چند شهر را كه در كنار آن بود زير ماسه خود پوشانيد و مردم شهرهاى مذكور مجبور شدند كه خانههاى خود را رهاكرده به جاهاى ديگر روند از اول قرن نوزدهم كاروانهائيكه از محلهاى مذكور ميگذشتند گاهى به بعضى كاغذها كه از زير ماسه نمايان بود برخورده و اين كاغذها را بيرون آورده براى بعضى كارها به كار ميبردند جون روى اين كاغذها چيزهائى نوشته شده بود در اواخر قرن نوزدهم دول اروپائى به خيال حفريات در اين امكنه افتادند و از 1893 ببعد هيئتهاى علمى مأمور شدند كه در محل تحقيقات و كاوش نمايند نتيجه اين شد كه در نزديكى تورفان در روى شهرى كه موسوم به كوشان است و به چينى كااچانك مينامند نوشتههاى خطى زيادى پيدا شد و خاورشناسهاى اروپائى به خواندن خطوط مزبوره پرداخته از ميان آنها چند نوشته راجع بمذهب مانى بدست آوردند نتيجهء مقايسه مضمون اين نوشتهها با آنچه چينىها و مورخين اسلامى و عيسوى نوشتهاند اين است كه بطور اختصار ذكر مىشود مانى بطوريكه خودش ميگويد در دهى موسوم به ( مردىنو ) نزديكى بابل به دنيا آمده و اسم پدر او بطوريكه صاحب كتاب الفهرست « 1 » نوشته فوّتق بابك « 2 » بوده مانى ميگويد در سال 215 ميلادى دو دفعه به او الهام شد كه برود مذهب حقيقى را در ميان مردم منتشر كند و بنابراين در سن 45 سالگى در موقع جلوس شاپور اول به تخت مذهب خود را افشاء كرد بايد اين نكته را در نظر داشت كه بابل بواسطه موقع جغرافيائى خود در ميان سه قارّه يعنى آسيا و اروپا و افريقا در عهد قديم جائى بود كه همه نوع مردم با مذاهب مختلفه از شرق و غرب آنجا جمع ميشدند
هامش
( 1 ) - ابن انديم الوّراق
( 2 ) - متتبعين چنين تصور ميكنند كه فوتّق معرب پاتك است