متخصص است فصل بالنسبه قطعىترى آورد چنان كه امروزه عقيدهاى كه نسبتا بيشتر طرفدار دارد و ميتوان گفت ظن غالب بر آن است عقيدهء عالم مذكور است بنابراين عقيده ولادت زرتشت در نيمه دوّم قرن هفتم و فوت او در نيمه اول قرن ششم قبل از ميلاد بوده معلوم است كه اين عقيده مسئله را بطور قطع حل نمىكند و ليكن از تشتّت و اختلاف عقايد نسبت بسابق كه هر عالمى عقيدهء مخصوصى داشت خيلى مىكاهد موافق سنت زرتشتى زرتشت در قرن هفتم قبل از ميلاد به دنيا آمده و در كنار درياچه اروميه به اشاعه مذهب خود پرداخته و در اوايل نيمه اول قرن ششم قبل از ميلاد درگذشته است بعضى از كتب معروفه پهلوى « 1 » زمان زندگانى زرتشت را با جزئى اختلافى همينطور معين كردهاند و از اينجا معلوم است كه محققين اروپائى مثل وست و جكسن و غيره پيروى از روايات بومى كردهاند اما راجع باينكه زبان آوستا چه زبانى است دارمستتر بر اين عقيده است كه آوستا در زبان مدها نوشته شده و اگر كتيبههائى از شاهان مدى كشف شود اين حدس تحقق خواهد يافت زبان مدها خيلى نزديك به زبان پارسى قديم بوده زيرا هردو از زبان آريانى يعنى زبانى كه اقوام آريانى قبل از جدا شدن از همديگر حرف ميزدند و از آن هيچ آثارى نمانده مشتقاند ( در ذيل ذكرى از زبان آوستائى خواهد شد ) پس از اين مقدمه بذكر مذهب زرتشت پرداخته قبلا اين مطلب را تذكر ميدهيم كه موافق عقيده وست متخصص زبان پهلوى از اوستاى قديم فقط يك ربع آن امروزه در دست است و باقى از ميان رفته آوستاى امروز به پنج قسمت تقسيم مىشود :
1 ) يسنه كه حاوى آداب مذهبى است و گاثها جزو آن است .
2 ) ويسپرد كه متمم يسنه و راجع به آداب عبادت است .
3 ) ونديداد كه از آن چيزى مفقود نشده راجع بخلقت عالم و حاوى قواعد
هامش
( 1 ) - 3 )