تشكيلات
1 - تشكيلات ادارى
چنين به نظر ميآيد كه تقسيم ممالك ايران و صفحات تابعه آن در زمان ساسانيان قبل از خسرو اول انوشيروان مثل زمان هخامنشيها بود يعنى ايران بقسمتهاى ادارى تقسيم شده بود با اين تفاوت كه در دوره هخامنشى اين قسمتها كه مملكت ناميده ميشد تغيير نميكرد و در دورهء ساسانى گاهى بزرگتر و گاهى كوچكتر ميشد و نيز در اين دوره اسم خشتره ( ساتراپ ) برده نميشود بنابراين بايد گفت كه اين اصطلاح در دوره اشگانى از ميان رفت قسمتهاى مملكت را حكام اداره ميكردند و براى ممالك سرحدى مرزبانها معين ميشدند و در تحت اختيار مرزبانان يكعده قشون گذاشته ميشد چهار مرزبان خيلى اهميت داشتند :
مرزبان ارمنستان ( از زمانيكه اين مملكت جزو ايران گرديد ) و مرزبانهاى خوارزم و حدود رم و خزرها « 1 » و ارّانيها بمرزبانها تخت نقره داده شده بود باستثناى مرزبان حدود خزرها كه تخت طلا داشت حكامى كه از خانواده سلطنت بودند لقب شاهى داشتند چنان كه مينويسند زمانيكه اعراب بايران آمدند عدّه شاهان به 26 بالغ بوده و بعضى از ولايات كه شاه داشته از اين قرار بوده :
هامش
( 1 ) - خزرها مردمى بودند كه در كنار غربى درياى خزر مسكن داشتند ( از حاجى طرخان تايطرفسكى امروزه ) در بنذرا انوشيروان در مقابل تجاوزات آنها تحكيم كرد پايتخت آنها اول سمندر [ تمرخان شوراى امروزه ]