تسخير ايالات ايران و فوت يزدگرد
پس از جنگ نهاوند يزدگرد فرار كرد و مدافعهء شهرها بعهدهء ساكنين آنها محول شد اگرچه طولى نكشيد كه اصفهان و مكران و سيستان و رى و آذربايجان تا در بند و گرگان به تصرف اعراب درآمدند و لكن هركدام از اين ولايات و شهرها سپاهيانى جمع كرده در سرحد يا كرسى ولايات با اعراب جنگيدند و معلوم است كه بالاخره شكست خوردند فقط طبرستان بواسطهء جنگهاى خود تا نيمهء قرن دوم هجرى ( 769 ميلادى ) استقلال خود را حفظ كرد و در اينجا سلسله سپهبدها سلطنت كردند « 1 » خراسانرا اعراب بعد از سائر ايالات ايران به تصرف در آوردند و چون عمر مكران را حد جهانگيرى اعراب قرار داده بود در اين زمان از آن تجاوز نكردند ده سال بعد از جنگ نهاوند ( 31 هجرى و 652 ميلادى ) يزدگرد كشته شد توضيح آنكه آخرين شاه ساسانى بعد از شكست نهاوند به اصفهان و از آنجا به كرمان و بعد به بلخ رفت و پس از آن سفيرى به چين فرستاده از فغفور كمك طلبيدند دولت چين بواسطهء دورى از ايران از انجام تقاضاى او امتناع نمود بعد يزدگرد با خاقان تركها مذاكره كرد در ابتداء او راضى شد به يزدگرد كمك كند ولى بعد بواسطهء نارضامندى از رفتار او امتناع كرد پس از آن يزدگرد از سوءنيت ماهوى مرزبان مرو نسبت به خود مطلع شده فرار كرد و در نزديكى مرو به آسيابانى پناه برد كه شب را آنجا بگذراند و او بطمع لباس فاخر و جواهر يزدگرد را كشت « 2 » نوشتهاند كه خليفهء مسيحيان اين شهر واداشت نعش او را دفن و روى قبر او بنائى كردند بروايتى نعش او را در پارس دفن نمودند .
هامش
( 1 ) - اين سلسله از خانواده قارن پهلو بوده .
( 2 ) - اسم او را فردوسى خسرو گفته .