جنگ جلولاء « 1 »
سعد در ابتداء ميخواست قشون ايران را تعقيب كند و لكن عمر به او دستور داد كه تابستان را در مدائن بگذراند بعد از چندى به سعد خبر رسيد كه يزدگرد در حلوان قشونى جمع كرده و در صدد جنگ است اين بود كه هاشم ابن عتبه و قعقاع بن عمرو را با دوازده هزار نفر بدانجا فرستاد و جنگ سختى ما بين فريقين روى داد در اين حال بهر دو طرف كمك رسيد و باز اعراب فاتح شدند اين جنگ چون در محلى موسوم به جلولاء اتفاق افتاده به همين اسم معروف است سردار قشون ايران مهران از اهل رى بود نوشتهاند كه بعد از اين جنگ غنائم زيادى بدست اعراب افتاد و آنها از مدى صد هزار اسب ممتاز گرفتند .
بعد از اين فتح سعد ميخواست يزدگرد را تعقيب كند و ليكن عمر به او نوشت كه بين النهرين براى اعراب كافى است و كاش ما بين بين النهرين و ممالك آنطرف كوهها ( مقصود كوههاى زاگرس است ) سدى بود كه نه ايرانيها ميتوانستند از آن بگذرند و نه اعراب بنابراين سعد به تسخير شهرهاى بين النهرين پرداخت و كاملا موفق شد ( 16 هجرى 538 ميلادى ) در سال بعد مسلمين شهر كوفه و بصره را بنا كردند ( 17 هجرى ) كوفه نزديكى حيره قديم و بصره در روى خرابههاى شهر ابلّه ساخته شد و بعد از بناى اين دو شهر مدائن و حيره روى بانحطاط گذاشتند مسلمين بحرين « 2 » در صدد برآمدند كه بفارس از راه دريا و ساحل خليج فارس حمله برند و با بهرهمندى پيش رفتند و لكن بعد شكست خوردند و با وجود اينكه دوازده هزار نفر بكمك آنها رسيد مجبور شدند كه به بصره مراجعت نمايند پيشرفتى كه در اينجا براى ايرانيها حاصل شد هرمزان حاكم خوزستان را
هامش
( 1 ) - بعضى جلوله نوشتهاند .
( 2 ) - مقصود ولايت بحرين است كه حالالحا ناميده مىشود نه جزيره بحرين اين اسم را در ازمنه بعد به جزيره مزبوره دادهاند .