يافته ، فاتح بيرون آمدهاند . راست است ، كه در تاريخ كرارا مشاهده شده است مردمى قليل العدّه با وسائلى بسيار محدود ، از جهت شجاعت ، بر انبوه لشكر دشمن غلبه يافتهاند ، ولى اين نوع موارد نسبة نادر است و بايد گفت ، كه غلبهء تيرداد بر سلكوس از اين موارد بشمار ميآيد ( دولت سلوكى در اين زمان لااقل 20 برابر دولت كوچك پارت بوده ) « 1 » .
امّا در باب قضاياى بعد از اين جنگ عقايد مختلف است . پسيدونيوس گويد ، كه سلكوس به سوريّه برگشته لشكر جديدى جمع كرد و اين دفعه نه فقط شكست خورد ، بل خودش هم اسير گرديد . بنابراين گمان ميكنند ، كه نوشته پسيدونيوس به آنتيوخوس سىده « 2 » ، كه در زمانى ديگر ميزيسته و اسير فرهاد دوّم اشكانى گرديده ، راجع است ( 129 ق . م ) و نويسنده مزبور اين واقعه را به زمان تيرداد نسبت داده . بعضى هم مانند كلينتون « 3 » تصوّر كردهاند ، كه شايد سلكوس كالّى نيكوس ، بعد از جمعآورى قشونى جديد ، باز بجنگ تيرداد رفته و اين دفعه ، علاوه بر اينكه شكست خورده ، اسير هم شده . بهرحال چه سلكوس اسير شده و چه نشده باشد ، شكّى نيست ، كه فتح تيرداد نسبت بپادشاه سلوكى خيلى مهم بوده ، بلكه ميتوان گفت ، كه دولت پارت از اين زمان تأسيس شده و بانى اين دولت درواقع امر تيرداد است . شايد خود پارتيها هم همين معنى را در نظر داشتند ، كه ابتداى سلطنت تيرداد ، يعنى سال 247 ق . م را ، مبدء تاريخ پارتى قرار دادهاند زيرا ، اگرچه ارشك دولتى تأسيس كرده بود ، ولى ترديدى نبود ، كه سلوكيها در صدد تسخير ثانوى پارت برخواهند آمد .
كارهاى تيرداد در زمان صلح
چنين به نظر ميآيد ، كه سلكوس كالّى نيكوس با يك شكست از اينكه پارت را از نو تسخير كند مأيوس نگرديد ، ولى اشكالاتى ، كه براى او در سوريّه پيش آمد و برادرش آنتيوخوس
هامش
( 1 ) - راولينسن وسعت دولت سلوكى را در اين زمان يك ميليون ميل انگليسى و وسعت دولت پارت را پنجاه هزار ميل معيّن كرده ( ششمين دولت بزرگ مشرق ، صفحه 50 ) . ميل انگليسى معادل يك ميل و شش عشر و اندى ميل ايرانى مقادير جديد يا همان قدر كيلومطر فرانسوى است .
( 2 ) -Antiochus Sidet .( 3 ) -Clinton .