و داستانى و افسانهها و روايات مردم عوام در كتابهاى او زياد است ، ولى كلّيهء كتابهايش يكنواخت نيست : در بعضى بيشتر كار كرده ، در برخى كمتر ، در بعضى سادهلوح است ، در برخى شكّاك . چون داستانها و روايات مردم در كتابهاى او زياد است ، از اين جهت گاهى كتاب او يگانه منبع اطّلاعاتى است راجع به اين قسمتها . طرز انشاءاش را نميپسندند : از چيزنويسى مورّخين قديم مانند توسيديد و هرودوت و غيره خيلى دور است . چون در صفحهء 2044 و 2050 ذكرى از اين نويسنده شد ، بىاينكه او را بشناسانيم ، در اينجا بجبران اين نقص پرداختيم .
پولىين « 1 »
حقوقدان و وكيل مرافعه ، كه در زمان مارك اورل « 2 » و لوثيوس وروس « 3 » امپراطوران روم در روم ميزيست ( قرن دوّم ميلادى ) . تأليفى دارد موسوم بحيلههاى جنگى « 4 » ، كه در آن موارد و نظاير انواع حيلهها را جمع كرده و بلكه از اين موضوع هم تجاوز كرده انواع تقلّبات و كارهاى پست جامعه را شرح داده . كتاب او اهميّت تاريخى دارد ، زيرا محقّقين عقيده دارند ، كه مواد تأليفش را با دقّت و تحقيقى زياد جمع كرده . تأليف ديگرى نيز دارد ، كه راجع بمقدونيّه و شهر تبوفنّ تعبية الجيشى است .
ديون كاسّيوس « 5 »
( اسم او را بيشتر ديوكاسّيوس نويسند ) مورّخ يونانى است ، كه در 160 ميلادى در شهر نيكه در بىتىنيّهء آسياى صغير به دنيا آمد و در 235 درگذشت . او در 180 بروم رفت و عضو مجلس سنا شد .
در زمان آلكساندر سور والى « 6 » روم در افريقا بود و بعد بمشاغل مهمّ ديگر معيّن گرديد . او گويد دمون ( شيطان ) بخوابش آمد و او را تشويق كرد ، كه كتب تاريخى بنويسد . بنابراين او تاريخ روم را نوشت و آن از آمدن انه « 7 » بايطاليا است تا زمان آلكساندر سور ( 229 ميلادى ) .
ديون كاسّيوس 22 سال از عمر خود را صرف اين تاريخ كرده و 80 كتاب
هامش
( 1 ) -Polyen .( 2 ) -Marc - Aurele .( 3 ) -Lucius Verus .( 4 ) -Strategemata .( 5 ) -Dion Cassius .( 6 ) -Proconsul .( 7 ) -Enee .