و آنها اين قسمت آسياى صغير را در ابتداء به ( ايالت آسيا ) ضميمه كردند و بعد ايالتى از بىتىنيّه و پنت ساختند ، كه بنام بىتىنيّه و پنت موسوم گرديد « 1 » . در زمان اوگوست قيصر روم بىتىنيّه استقلال يافت و بعد استقلالش محدود گشت .
مقارن اين زمان بىتىنيّه از زمين لرزهها خيلى صدمه ديد و در قرن سوّم ميلادى دستخوش غارت و چپاولهاى مردمان سكائى گرديد . بعدها در تحت اداره روم و بيزانس امرار حيات ميكرد و تمدّن يونانى داشت ، تا در زمان سلجوقيها از تصرّف بيزانس خارج شد ، توضيح آنكه سليمان اوّل سلجوقى اين قسمت آسياى صغير را گرفته پاىتخت خود را در شهر نيكه « 2 » قرار داد . در قرون بعد در زمان استيلاى تركهاى عثمانلو در آسياى صغير عثمان و اورخان تمامى بىتىنيّه را اشغال و شهر پروزياد « 3 » را ، كه اكنون ( بروسّا ) نامند ، پايتخت خود كردند . اين شهر تا زوال دولت بيزانس بدست تركها ، پاىتخت تركيّه بود .
اكنون بىتىنيّه قديم بين دو ولايت تركيّه در آسياى صغير تقسيم شده : اوّلا خداوندگار از قسمت غربى آن و ثانيا كاستامونى از قسمت شرقيش .
از شهرهاى بىتىنيّه ، كه در تاريخ ايران مكرّر ذكرى از آنها شده و پائينتر هم ذكرشان بيايد ، اينها بودند : 1 - داس كىلىيون « 4 » ( اكنون قلعهايست موسوم به دياس كلى ) ، 2 - هراكله پنت ، كه بقول سترابون و پوزانياس شهر مهمّ و ثروتمندى بود ( اكنون آن را ارگله نامند ) ، 3 - آستاك ( در نزديكى خرابههاى ايزميد ) ، 4 - پروزيد ( اسگوب كنونى ) ، 5 - پروزياد ، كه از شهر كيوس ايجاد شد و بعدها ( از قرن 14 ميلادى ) باز آن را كيوس ناميدند ، 6 - پروزياد ، كه بقول سترابون در زمان كرزوس بنا شده است و اكنون موسوم به بروسيّه است ، 7 - كلوديوپوليس « 5 » ، 8 - آپامآ « 6 » ، كه اكنون معروف به موداكيّه است ، 9 - نيكه ، 10 - نيكومدى ، 11 - كالسدون ، كه در 675 ق . م بنا شده است و اكنون آن را كاديكيّه يا قاضى كوى نامند ( مختصر مذكور از كتاب
هامش
( 1 ) -Provincia Bithynia et Pontus .( 2 ) -Nicee .( 3 ) -Prusiade .( 4 ) -Dascilion .( 5 ) -Claudiopolis .( 6 ) -Apamea .