مرگ مهرداد ، كه در 69 سالگى درگذشت و از دولت كوچك پنت مملكتى ساخت ، كه وسيع و قوى بود ، چنان كه چهل سال تمام در مقابل روميها ايستاد و هرچندگاهى از روميها شكست خورد ، ولى در عوض بسرداران مجرّب رومى هم مانند كاسّيوس « 1 » ، مانيوس آكويليوس « 2 » ، اپپيوس « 3 » ، كتتا « 4 » ترى ياريوس « 5 » شكستهاى فاحش داد . مكرّر در جنگها زخم برداشت ، ولى دائما عزم و همّتش با مهارت جنگى او مقابلى ميكرد . مرگ او باعث جشنهاى ملّى در روم گرديد و رسول پومپه ، وقتى كه خبر مرگ او را براى روميها ميبرد ، سر خود را با تاجى از برگهاى درخت غار « 6 » زينت داد ( نوعى از برگهاى اين درخت امتيازى بود ، كه بفاتحين داده ميشد . م . ) و بعد وقتى كه پومپه خواست مراسم فتح خود را ، چنان كه در روم معمول بود ، بگيرد چيزى ، كه تمام انظار اهالى روم را به خود جلب ميكرد ، صورت مهرداد بود ، كه بر بستر مرگ دخترانش افتاده درگذشته بود . اين جشنها و اين مراسم فتح و اظهار شادى و شعف از خودكشى پادشاهى بود ، كه در پيرى همه او را رها كرده بودند .
در باره مهرداد ششم بايد گفت ، كه تبعهاش او را بسيار دوست داشتند ، زيرا اهالى آسياى صغير او را از اعقاب داريوش بزرگ ميدانستند و وقتى آنها تبعه اين شاه بودند . يونانيهاى اروپا و آسياى صغير نيز به او ميگرويدند ، زيرا خون مقدونى و يونانى هم در عروقش جارى بود و بعلاوه زبان يونانى را دوست ميداشت . از نويسندگان قرون اخير راسين « 7 » شاعر و اديب معروف فرانسوى از قرن هفدهم در نمايشى حزن انگيز « 8 » او را بطور مؤثّرى ستوده و اين تصنيف خود را « مهرداد » « 9 » ناميده « 10 » .
هامش
( 1 ) -L . Cassius .( 2 ) -Manius Aquilius .( 3 ) -Oppius .( 4 ) -Cotta .( 5 ) -Triarius .( 6 ) -I , aurier .( 7 ) -Racine .( 8 ) -Tragedie .( 9 ) -« Mithridate » .( 10 ) - اينك ترجمه منثور يك قطعه از تصنيف راسين ، كه موسوم به مهرداد است :
« تا توانستم انتقام خود را از روم كشيدم . فقط از مرگ من رشته نقشههاى من گسيخت .
چون دشمن رومى و ظلم او بودم ، ننگ تابعيّت او را هيچگاه نپذيرفتم . ميتوانم بر خود ببالم ، كه در ميان اشخاص نامى ، كه همچو من ، با روم كينه ورزيدهاند ، نه رومى بر كسى ببهائى گرانتر غالب آمد و نه كسى روزگار او را بيش از من تيره و تاريك كرد . »