غالب نسبت بمغلوب ، كه در آن عهد مخصوصا اهميّت داشته ، ايرانيان را با خودشان مساوى نميدانستند و ديگر اينكه عنصر يونانى را بر ايرانى ترجيح ميدادند .
بعبارت ديگر بايد گفت ، كه مقدونيها و يونانيها آقا بودند و ايرانيها تبعه مغلوب و حقوقيكه مقدونيها بيونانيها ميدادند ، بايرانيها داده نميشد ، مگر اينكه در شهرهاى يونانى ايرانيان با يونانيها مخلوط ميشدند ، در اين صورت ممكن بود ، كه ايرانيان نيز حقوق سكنه شهر يونانى را بيايند .
آنچه گفته شد كلّياتى بود ، كه از موارد جزئى بدست ميآيد و موافق اين كلّيات ميتوانيم بىترديد بگوئيم ، رفتار سلوكىها با ايرانيان مانند رفتار آقايانى با تبعشان بوده يا مثل رفتار مردمان غالب نسبت بمردمان مغلوبى ، كه از فاتحين خود از حيث نژاد و اخلاق و عادات تفاوتهاى اساسى ندارند . اما در باب تشكيلات دولت سلوكى در خلاصه به اين نتيجه ميرسيم ، كه اوّلا مركزيت دوره هخامنشى ، بخصوص مركزيت زمان داريوش اوّل ، در دوره سلوكى عقب رفت و آثار ملوك الطّوايفى پديد آمد . ثانيا پرستش پادشاه ، يا چنان كه ميگفتند ، « عبادت پادشاه » ايجاد شد .
پائينتر خواهيم ديد ، كه اين دو بدعت چه آثارى در ايران گذارد . اكنون موقع آن است ، كه ببينيم استيلاى عنصر مقدونى و يونانى در آسيا چه اثراتى داشت .
فصل سوم - كوشش سلوكىها براى يونانى كردن مشرق
چنان كه بالاتر گفته شد ، سلوكيها عامل بزرگ يونانى كردن مشرق بودند . جهت آن را چون به قدر كفايت روشن كردهايم ، تكرار را زايد ميدانيم . آپپيان گويد ، كه سلوكيهاى اوّل تقريبا شصت شهر در مشرق بنا كردند و ميافزايد ، كه فهرست او كامل نيست « 1 » . آنتىگون اوّل كسى بود ، كه مهاجرت يونانىها را بمشرق شروع كرده شهر آنتىگونىيا « 2 » را در كنار رود ارنتس در سوريّه ساخت و نيز
هامش
( 1 ) -Appiens Syr . S 7 et suiv .( 2 ) -Antigoniea .