مكيند . سغديها - داهىها - ماشارتها - ساكها ( سكاها ) - هنديها هنوز باطاعت ما درنيامدهاند . تمام اين مردمان ، همين كه مشاهده كنند ، كه ما پشت به آنها كردهايم ، قدمبقدم از پس ما بيايند . تمام اين مردمان يك ملّتاند ، زيرا براى تمامى آنها ما بيگانهايم و خارج از نژاد آنان و اين هم معلوم است ، كه مردم حاضرترند بحكمران بومى اطاعت كنند ، ولو اينكه اين حكمران بدترين جبّار باشد . پس بايد هرچه گرفتهايم از دست بدهيم ، يا آنچه را كه نداريم تسخير كنيم . اى سربازان ، چنان كه طبيبى از تن مريضى آنچه را كه مخرّب است بيرون ميكشد ، ما هم بايد آنچه را كه مانع حكومت ما است از پيش برداريم . گاهى يك جرقّه ؛ كه مورد بىاعتنائى بوده ، باعث حريقى بزرگ گرديده . دشمن را نبايد حقير شمرد ، از اين بىاعتنائى شما او قوىتر خواهد شد . سلطنت پارس ميراث داريوش نبود . اعتبار و نفوذ خواجهاى باگواس نام او را بر تخت كوروش نشاند . آيا گمان ميكنيد ، كه براى بسّوس زحمات زياد لازم است ، تا ملكى را كه صاحب ندارد بدست آرد . اى سربازان ، بدانيد ، كه تقصيرى بزرگ بر ما وارد خواهد بود ، از اينكه داريوش را مغلوب ساخته ممالك او را بيكى از بندگان او بدهيم . چه بندهاى ؟ بندهاى كه روا داشت بدترين جنايت را نسبت بشاهش مرتكب شود ، آن هم در چه احوالى ؟ در احوالى كه حتّى از طرف خارجيها او مستحقّ ترحّم بود ، چنان كه ما ، باوجود اينكه فاتح هستيم ، يقينا به او رحم ميآوريم . اين بسّوس او را در زنجيرهاى آهنين كرد و براى اينكه ما نتوانيم حياتش را نجات دهيم ، او را كشت . آيا بچنين كسى ميخواهيد اين ممالك وسيعه را واگذاريد ؟ من با كمال بىطاقتى منتظر دقيقهاى هستم ، كه او را بچوبهء دار بسپارم و مجازات خيانتش را ، كه قرض من است ، به تمام پادشاهان و مردمان اداء كنم . من از شما ميپرسم : آيا خشم شما را حدّى خواهد بود ، اگر بشنويد كه چنين شخصى شهرهاى يونان يا سواحل هلّسپونت را غارت مىكند ؟ و چه دلى دردناك خواهيد داشت ، وقتى كه ببينيد ، او نتيجه فتوحات شما را از چنگ شما ربوده .
در اينحال شما اسلحه برخواهيد گرفت ، تا فتوحات خودتان را بازستانيد . آيا بمراتب
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 1639
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص١٦٣٩