بىشك مقدارى از سنگها ، كه نيست در ضمن خاكبردارى كشف خواهد شد . سان اقوام باجگذار عبارت است از : 22 مجلس ، كه در سه رديف مرتّب شده و حدّ فاصل آنها ، در خطوط افقى ، رشتههاى گل و بوته و ، در خطوط عمودى ، رديف درختان سرو است . تصوير خود پارسيان در جزء اين دستهها نيست ، چه آنان از اداى هرگونه باج معفوّ بودند . نخستين مردم - ماديهايند ، دوّمى - خوزيان ، پنجمى - بابليان ، ششمى - آسوريان يا فينيقيان و هيجدهمى هنديان الخ . در دست چپ دستههائى ديده ميشوند ، كه نيز بسه رديف افقى ، ولى بىفواصل عمودى ، مرتّباند . اينها مركباند از : لشكريان نيزه بدست و تماشاچيانى باشكال مختلف . در ميان اينان پارسيان ، ماديها ، خوزها ، پيادهنظام ، كمانداران ، سواران و لشكريان ارّابهدار مشاهده ميشوند . اين مجلس بزرگ ، كه مركب از 22 لوحه تصوير است ، براى دانستن وسعت مملكت هخامنشىها و نژاد و قوميّت ملل تابعه و جغرافياى سياسى آن نهايت اهميّت را دارد .
قصربار بزرگ باز حاوى عدّهاى ستون است ، كه بالتمام هنوز هم برپا است . تمام پاسنگها و قسمت سفلاى درهاى سهگانه نيز مصون مانده . از خود ديوارها ، كه از خشت بنا شده بود ، جز آثار كمى چيزى بجا نمانده ، امّا همان كه مانده براى ترسيم نقشه كلى عمارت كافيست . پس قصر مذكور داراى طالار مركزى مربّعى بوده ، كه سقف آن بر روى 36 ستون در شش رديف زده شده بود ، ارتفاع هر ستون 18 مطر و قطر پاى آن 2 مطر است . اين ستونها داراى پاسنگ مكعّب و تنهاى است ، كه بطرح قاشقى « 1 » تراشيده شده . سرستونها مركب از چند پارچه است : يكى اصل سرستون ، ديگرى قطعهاى كه به شكل مارپيچ دوگانه « 2 » قسمت اوّل و دوّم را اتّصال ميدهد ، سوّمى سنگى به شكل بالاتنهء دو گاو ، كه پشت به پشت دادهاند و تيرهاى سقف بر آنها قرار گرفته بود .
در ضلع شمالى ، شرقى و غربى رواقهائى بوده ، كه هريك 12 ستون در دو رديف داشته .
ستونهاى رواق شمالى فرقى با ستونهاى طالار مربّع ندارد ، جز از اين حيث ، كه
هامش
( 1 ) -a cannelures .( 2 ) -a double volute .