از كليهء اين نوع اطّلاعات و قرائن چنين به نظر ميرسد ، كه مستملكات فينيقيّه در درياى مغرب بواسطهء مملكت مادرى از احكام شاهان هخامنشى تمكين داشتهاند ، يا چنان كه گفته شد ، از متّحدين آنها بشمار ميرفتند .
كتيبههاى مقبرهء تختجمشيد
در تختجمشيد ، چنان كه بيايد سه مقبره وجود دارد . دو دخمه در كوه است و در پشت صفّه . يكى ، كه ناتمام مانده ، در طرف جنوب واقع است . چون ديدن اين مقابر آسان است ، اشخاصى زياد اين دخمهها را توصيف كردهاند ، ولى همه تصوّر كرده بودند ، كه اين مقبرهها كتيبه ندارد . اين تصوّر راجع به دو دخمه ، يعنى آنكه در طرف شمال است و آنكه در طرف مشرق ناتمام مانده ، صحيح است ، ولى دخمهء جنوبى كتيبهاى در سه زبان دارد ، كه اكتشاف مستر داويس « 1 » قونسول سابق انگليس در فارس است . كتيبهها بالاى سر مجسّمههائى است ، كه تخت شاه بزرگ را نگاهداشتهاند و شمارهء ايالات مطابق فهرست كتيبهء مقبرهء داريوش بزرگ مىباشد ، ولى خوب محفوظ مانده . كتيبهاى ، كه به خط پارسى قديم نوشته شده ، از حيث مضمون چنين است :
اوّل
در صف بالا : 1 - اين پارسى است . 2 - اين مادى است . 3 - اين خوزستانى است . 4 - اين پارتى است . 5 - اين هراتى است . 6 - اين باخترى است . 7 - اين سغدى است . 8 - اين خوارزمى است . 9 - اين زرنگى ( سيستانى ) است . 10 - اين رخّجى است . 11 - اين ثتگوشى است .
12 - اين گندارى است . 13 - اين هندى است . 14 - اين سكائى هومهورك است .
دوّم
در صف پائين : 15 - اين سكائى تيزخوداست . 16 - اين بابلى است .
17 - اين آسورى است . 18 - اين عرب است . 19 - اين مصرى است .
20 - اين ارمنى است . 21 - اين كاپادوكى است . 22 - اين سپردى ( ليدى ) است .
23 - اين يونانى است . 24 - اين سكائى آنطرف دريا است . 25 - اين
هامش
( 1 ) -A . W . Davis ( The Journal Royal Asiatic Seiety , april 1932 ) .اين كتيبهها در 1930 كشف شده