براى حفظ مستملكات آنها در درياى مغرب كمك ميكردهاند و نيز سالّوست « 1 » نويسندهء رومى در كتاب خود موسوم به ( جنگ يوگورتا « 2 » ) در فصل دهم گويد ، قشون هركول « 3 » يعنى فينيقى « 4 » پس از فوت رئيس آن در ايبرى بپراكند و از سپاهيان مخصوصا اسم پارسيها ، ماديها و ارامنه را ذكر مىكند . اگرچه نوشتههاى سالّوست ، چون راجع بقرن دوّم ق . م است ، مربوط بدورهء هخامنشى نمىباشد ، ولى باز مىرساند ، كه ايرانىها بممالك دوردستى مانند اسپانيا ميرفتهاند . راجع به اين موضوع يكچيز هم جلب توجّه مىكند : فيليپ كازيمير « 5 » گويد : دره رود سندوت « 6 » ، كه از لاتوربى « 7 » به طرف موناكو ( واقع در جنوب شرقى فرانسه ) جارى است ، به زبان اهل محلّ دره گوماتس « 8 » نام داشت . در اينكه اين دره را گوماتس ميناميدند ترديدى نيست ، زيرا اهالى محلّ در يكى از داستانهاى قديم خود راجع به سندوت در باب كبوترى گفتهاند :
« به محل مناكو - بدرهاى ، كه به زبان اهل محل گوماتس نام داشت ، ميآمد » « 9 » . اين تحقيق فيليپ كازيمير جالب توجّه است ، زيرا ، چنان كه ميدانيم ، گوماتس يونانى شدهء گئومات يعنى اسم مغى است ، كه خود را برديا پسر كوروش بزرگ گفت و بر تخت نشست . امّا وجه تسميهء محلّ مزبور معلوم نيست ، شايد سردار يا حاكمى از ايران گئومات نام در اينجا ، كه از مستملكات فينيقىها بود ، اقامت داشته و درهء مزبور باسم او خوانده شده يا پيروان گئومات پس از كشته شدن او ، از ترس داريوش به اين جاها رفتهاند « 10 » .
هامش
( 1 ) -Salluste .( 2 ) -Guerre de Jugurtha .( 3 ) -Hercule .( 4 ) - براى فهم اين مطلب ، كه چرا روميها قشون فينيقى را قشون هركول ميناميدند ، بايد اين مختصر را در نظر گرفت : رب النوع بزرگ فينيقىها ( ملكارت ) نام داشت و اسم او را فينيقىها بحروف خودشان از راست به چپ چنين مينوشتندhtrakleM. يونانيها ، كه عادت داشتند از چپ براست بنويسند ، اين كلمه را از چپ براست خواندند و چون ( م ) و ( س ) در الفباى فينيقى شبيه يكديگر بود ، روميها بجاى ( م ) حرف ( س ) گذاشتند و شد هراكلس يونانى ، كه به زبان رومى ( هركولس ) مىگفتند . ( مقالهء فيليپ كازيمير : « فينيقىها و پارسىها در صفحات ما » ) .
( 5 ) -Philippe Casimir( اين عالم تتبّعاتى راجع بتاريخ موناكو و لاتوربي كرده ) .
( 6 ) -Saint - Devote .( 7 ) -La Turbie .( 8 ) -Gaumates .( 9 ) -Veniens in locum Monacum , in vallum quae in vulgo dicitur Gaumates .( 10 ) -Philippe Casimir « Les Pheniciens et les Perses dans nos regions » .