جنگ آتنىها ، كه فكر ميلتياد آتنى بود ، باعث بهرهمندى آنان گرديد ، در جنگ سالامين فكر تميستوكل ، كه بحريهء قوى و بزرگ ايران را در جاى تنگى مانند سالامين بجنگ كشانيد ، يونانيها را نجات داد و نيز ، وقتى كه خشيارشا تصميم بر مراجعت بآسيا كرد ، آريستيد آتنى مانع از خراب كردن پل شد ، تا مبادا خشيارشا جدّا پافشارد و جنگ ببهرهمندى ايران خاتمه يابد . بنابراين آتن داراى سه مرد بود ، كه هرسه در تاريخ معروف گشتهاند : ميلتياد ، تميستوكل و آريستيد .
پس از خاتمهء جنگهاى ايران و يونان اوضاع داخلى آتن رونقى يافت ، توضيح آنكه بيشتر غنائم بعد از جنگ پلاته نصيب آتنىها شده بود و اينها ، بجاى اينكه اين ثروت را بمخارج شخصى برسانند ، به مصرف كارهاى عمومى رساندند و هم در اين زمان بمساعى تميستوكل ديوار آتن ساخته شد . اين ديوار را آتن براى حفظ خود در مواقع جنگ لازم ميديد ، ولى اسپارت با نظر بد به آن مينگريست . بالاخره آتنىها طورى بچابكى اين كار را انجام دادند ، كه اسپارت مجال نيافت ممانعت كند .
سپس بنادر خودشان را هم محكم كردند ، يعنى بندر جديدى ، كه هنوز هم موسوم به پيره است ، ساخته آن را با ديوارهائى به آتن اتصال دادند . پس از آن چون آتنيها قوّت گرفتند ، در صدد برآمدند ، كه با ايران ستيزه كنند ، زيرا ، اگرچه از جنگها بهرهمند بيرون آمده و موقتا ايران را عقب نشانده بودند ، ولى اميدوار نبودند ، كه اين اوضاع دوامى بيابد و ميخواستند بايران مجال ندهند ، كه از نو جنگ تعرّضى پيش گيرد و همواره او را بحفظ سواحل درياها و متصرّفاتش مشغول داشته از طرف ديگر بر مستملكات خودشان بيفزايند . از تمام اين ملاحظات گذشته ، آتن دولت دريائى بود و ميدانست ، كه بحريّهء قوى لازم دارد ، ولى ميخواست تمام مخارج اين بحريه به او تحميل نگردد . با اين خيال و براى حمله بايران آتنىها اتحادى با سايرين بستند ، كه معروف به اتّحاد دلس گرديد ، زيرا مقرّ آن در معبد آپلّن در جزيرهء دلس بود . آتنىها به يونانيهاى ديگر ميگفتند ، كه اين اتّحاد را تشكيل ميكنند ، تا مستعمرات يونانى را از قيد ايران خارج
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 923
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص٩٢٣