موزوله « 1 »
قبل از اينكه بسلطنت جانشين اردشير سوّم بگذريم ، مقتضى است قضيّهاى را ، كه ديودور به زمان اردشير سوّم مربوط داشته ذكر كنيم ، زيرا اين قضيّه و بنائى ، كه بر اثر آن ساخته شده بود ، در عالم قديم شهرتى بسزا داشت و بناى مزبور را يكى از عجايب هفتگانهء عالم قديم ميدانستند و هنوز هم اثرى از آن شهرت باقى است .
چنان كه در ضمن وقايع ايران مكرّر ذكر شده ، كاريّه - يكى از قسمتهاى آسياى صغير - پادشاهانى داشت ، كه تابع ايران بودند و باج ميدادند . در سلطنت اردشير ( 353 ق . م ) پادشاه آن موزول نام فوت كرد . موافق عادات كاريّه پادشاه ميبايست خواهر خود را ازدواج كند و پس از فوت پادشاه زنش جانشين او ميگرديد و برادران و حتّى اولاد بلافصل پادشاه از سلطنت محروم ميشدند . بنابراين موزول نيز آرتميز « 2 » خواهر خود را ازدواج كرده بود . اين ملكه پس از فوت شوهر خواست جسد او را در جسم خود دفن كند و با اين مقصود نعش او را آتش زده و خاكستر آن را در ظرفى ريخته همه روزه قسمتى از اين خاكستر را در مشروبى خورد ، تا دو سال بعد از فوت شوهرش درگذشت . در مدّت مزبور ملكه براى شوهر خود مقبرهاى در هاليكارناس « 3 » پاىتخت كاريّه ساخت ، كه از حيث بنا و تزيينات يكى از عجائب هفتگانهء عالم قديم گرديد و ، چون براى موزول مذكور ساخته شده بود ، آن را موزوله ناميدند ( اين لفظ حالا هم در اروپا به مقبره اطلاق مىشود ) . پس از فوت آرتميز برادر او ايدريه « 4 » ، كه بالاتر ذكرى از او شد ، پادشاه كاريّه گرديد و موافق عادات آن مملكت ( آدا ) خواهر خود را ازدواج كرد . ايدريه پس از 7 سال درگذشت و باز زنش بجاى او نشست ( ديودور ، كتاب 16 ، بند 36 ) .
روايت مذكور اين نكته را تأييد مىكند ، كه شاهان هخامنشى بترتيبات داخلى ممالكى ، كه تابع آنان بودند ، كارى نداشتند و هر مملكت موافق قوانين و عادات خود اداره ميشد .
هامش
( 1 ) -Mausolee .( 2 ) -Artemise .( 3 ) -Halicarnasse .( 4 ) -Idriee .