فصل دهم - سلطنت اردشير سوم و ارسس « 1 »
مبحث اول - اردشير سوم
نام و نسب
نام او اخس بود ، كه تصوّر ميكنند يونانى شده و هوك است ، ولى پس از اينكه بتخت نشست ، خود را اردشير ناميد . اسم او را چنين نوشتهاند : در كتيبهء تختجمشيد ، كه از خود او است - ارتخشثر . از نويسندگان يونانى ديودور و آرّيان - آرتاكسركسس ، بعضى ديگر - آرتاسسسس ، ابو ريحان بيرونى در آثار الباقيه - اردشير ثالث و اخس . در داستانهاى ما اين شاه مانند اردشير دوّم فراموش شده با اردشير اوّل و دوّم يك شاه گشتهاند .
بنابراين از نويسندگان قرون اسلامى آنهائيكه از مدارك شرقى استفاده كردهاند ، مانند طبرى و ابن اثير و مسعودى و ثعالبى و حمزهء اصفهانى و غيره اسم او را ذكر نكردهاند . ابو الفرج هم اسم او را ذكر نكرده ( نفوذ داستانهاى ما ) . نسب اردشير بالاتر ذكر شده ، ظنّ قوى ميرود ، كه مادر او استاتيرا بوده .
رسيدن او بتخت
شرح كشته شدن داريوش و ارسام و خودكشى آرياسپ بالاتر ذكر شد . پس از آن ، چون اخس ميدانست بسبب اين جنايتها نجبا و مردم از او متنفّرند و رضايت نخواهند داد ، كه او بتخت نشيند ، بخواجهسرايان و محارم اردشير نزديك شد ، پس از مرگ پدر فوت او را پنهان داشت و فرامين و احكام بنام اردشير صادر كرد . بعد در يكى از چنين فرامين خود را وليعهد مملكت خوانده در مدّت ده ماه امور دولتى را به اين سمت اداره كرد . پس از آن ، چون ديد مقامش محكم شده ، فوت پدر را بمردم اطّلاع داد و بتخت نشست « 2 » ( موافق قانون بطلميوس 390 ق . م ، كه مطابق است با آبان ، يعنى اكتبر - نوامبر ، 359 - 358 ق . م ) .
هامش
( 1 ) -Arses .( 2 ) -Prideau . Hist . des Juifs et des peuples voisins , t . III , p . 89 - 90 .اين روايت به پولىين مورّخ مقدوني ميرسد ( كتاب 7 ، بند 17 ) و چندان مورد اعتماد نيست .