كه اينها نياكان طالشيهاى كنونى بودهاند و كادوس مصحّف يا يونانى شدهء تالوش است ، كه در قرون بعد تالش يا طالش شده . مدركى عجالتا براى تأييد اين حدس نداريم . كادوسيان را ، چنان كه بالاتر گذشت ، بعض محقّقين از بومىهاى ايران ، قبل از آمدن آريانها به اين سرزمين ميدانند و اينها در گيلان و قسمت شمالشرقى آذربايجان سكنى داشتند . اين مردم در زمان اردشير مانند بسيارى از ايالات ديگر ايران شوريدند و شاه ، چنان كه پلوتارك گويد ( اردشير ، بند 28 - 29 ) ، در رأس قشونى ، كه مركّب از سيصدهزار پياده و دههزار سوار بود ، براى فرونشاندن اين شورش حركت كرد ( 384 ق . م ) . مورّخ مذكور ولايت كادوسيانرا چنين توصيف كرده : اين مملكتى است كوهستانى و صعب العبور و هميشه ابرها آسمان آن را فرو گرفته . اين سرزمين نه غلّه مىروياند و نه درخت ميوه . قوت سكنهء جنگى آن غالبا گلابى و سيب جنگلى ( وحشى ) است . بنابراين ، وقتى كه اردشير وارد اين مملكت شد ، دوچار قحطى و مخاطرات شديد گرديد . قوتى در اينجا بدست نميآمد و آذوقه را از جاهاى ديگر هم نميشد تحصيل كرد . قشون شاه در ابتداء مالهاى بنه را مىخورد ، ولى اين حيوانات هم بعد بقدرى كمياب شدند ، كه قيمت يك الاغ به شصت درهم رسيد ( بايد مقصود پلوتارك درهم يونانى يا آتّيكى باشد و قيمت آن را به پول امروز 93 سانتيم فرنگ طلا معيّن كردهاند ، كه تقريبا چهار ريال و نيم به پول حاليّه مىشود . در اينصورت قيمت الاغ با اينكه باعث حيرت مورّخ مذكور گرديده تقريبا 276 ريال ميشده . از اينجا ميتوان استنباط كرد ، كه نرخهاى آنزمان چه بوده . م . ) . بعد مورّخ مذكور گويد : حتّى ميز شاه هم دوچار مضيقه گرديد و عدّهء اسبها نيز خيلى كم شد ، زيرا سائر اسبها به مصرف قوت سپاهيان رسيده بود .
در اين احوال سخت تيرىباذ ، يعنى مردى كه شجاعتش او را كرارا بمقامى بلند رسانيده و سبكمغزى بكرّات فرود آورده بودش و در اينوقت مورد توجّه و اعتماد نبود ، شاه و قشون او را نجات داد ( براى فهم اين عبارت پلوتارك ، كه « تيرىباذ در اين وقت مورد توجّه نبود » بايد در نظر داشت ، كه او در اينوقت بواسطهء افتراهاى ارنتاس متّهم بود و هنوز او را محاكمه و تبرئه نكرده بودند . م . ) . كادوسيان
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 1129
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص١١٢٩