علف نشسته و منتظر او است . غلامان فرناباذ خواستند به ترتيب پارسىها قاليچههائى بگسترانند و بالشهائى براى تكيه دادن او بگذارند ، ولى چون فرناباذ ديد ، آژزيلاس بر علف نشسته ، از اين تجمّل ، كه علامت تنپرورى پارسىها بود ، شرمسار شده خودش هم روى علف نشست . بعد فرناباذ و پادشاه اسپارت به يكديگر دست دادند و ، چون فرناباذ بزرگتر بود ، اوّل شروع كرده چنين گفت ( كزنفون ، تاريخ يونان ، كتاب 4 ، فصل 1 ) : « اى آژزيلاس و شما لاسدمونىها ، وقتى كه شما با آتنىها در جنگ بوديد ، من بحريّهء شما را تقويت كردم و پول فراوان به آن دادم . در خشكى باتّفاق سوارهنظام شما جنگ كردم و دشمن را پس نشاندم ، به من كسى نسبت خيانت در گفتار و كردار نداد ، چنان كه به تيسافرن ميدادند . حالا ملاحظه كنيد ، كه در ازاى اين مساعدت با من چه كرديد . اين قصرهاى زيبا ، اين باغات ، اين پاركهاى وسيع ، كه لذّت زندگانى من بود ، همه را غارت كرديد و آتش زديد .
به من بگوئيد ، آيا اين رفتار شما موافق عدالت است ؟ »
پلوتارك گويد ( آژزيلاس ، بند 14 ) و كزنفون نيز ( كتاب 4 ، فصل 1 ) : يونانيها از خجالت چشمان خود را به زمين افكنده ساكت ماندند و آژزيلاس ، چون ديد سكوت آنها از اين جهت است ، كه جوابى ندارند ، رو به فرناباذ كرده چنين گفت :
« فرناباذ ، تا زمانيكه ما متّحدين شاه بوديم ، با او مانند دوستى رفتار كرديم و امروز ، كه دشمن او هستيم ، با او جنگ ميكنيم و ، چون شما از جهاتى ملك او هستيد ، طبيعى است ، كه در شخص شما به او زيان ميرسانيم ، ولي ، روزى كه شما بجاى اينكه بندهء شاه باشيد ، دوست يونانىها شويد ، اين سپاه ، اين اسلحه ، اين كشتىها و ما متصرّفات شما و آزادى شما را ، كه بىآن نه چيزى زيبا است و نه گوارا ، حفظ خواهيم كرد » . فرناباذ در جواب گفت : « اگر شاه سردار ديگرى بجاى من معيّن و روانه كند ، من فورا بشما ملحق خواهم شد ، ولى اگر مرا بايالت مستملكات خودش ابقاء بدارد ، من از هيچ وسيله فروگذار نخواهم كرد ، تا شما را عقب بنشانم و هر زيانى ، كه در نفع شاه باشد ، بشما وارد كنم » . آژزيلاس را اين جواب فرناباذ بقدرى خوش آمد ، كه دست او را گرفت و ، وقتى كه هر دو سردار برميخاستند ،
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 1108
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص١١٠٨