بعد ، كه سردار يونانى تمام قواى خود را به كار انداخت ، عقب نشسته بعضى برود پاكتول « 1 » افتادند و برخى فرار كردند . پس از آن يونانيها اردوى آنها را بتصرّف درآورده غنائم زياد ربودند ( 394 ق . م ) . روزى كه اين واقعه روى داد ، تيسافرن در سارد بود و ايرانيها او را مقصّر دانسته بدربار رسانيدند ، كه تيسافرن بشاه خيانت كرده . پروشات ، كه از ديرگاهى منتظر چنين روزى بود ، تا انتقام خود را از تيسافرن دشمن سابق كوروش كوچك بكشد ، موقع را مغتنم شمرده بقدرى از تيسافرن نزد شاه سعايت كرد ، تا او به تيترستس « 2 » دستور داد ، بآسياى صغير رفته و تيسافرن را گرفته سرش را از بدن جدا كند و خودش بجاى او بنشيند ( كزنفون ، تاريخ يونان ، همانجا - ديودور ، كتاب 14 ، بند 80 - پولىين ، كتاب 7 ، فصل 16 ، بند 1 ) او چنين كرد و يونانىها از خبر كشته شدن تيسافرن غرق شعف و شادى شدند ، زيرا دشمنى بدتر از او براى خود تصوّر نميكردند . پلوتارك راجع به اين قضيّه گويد ( زندگانى اردشير ، بند 26 ) : « اردشير با كشتن تيسافرن ، كه آشكارتر و بدترين دشمن يونانيها تا اين زمان بود ، هر مرارتى را ، كه بيونان وارد آورده بود ، تلافى كرد » . كزنفون اظهار شادى نميكند ، ولى ميگويد ( آژزيلاس ، كتاب 1 ، فصل 1 ) با كشته شدن تيسافرن كارهاى پارسىها بيشتر درهموبرهم شد و كار آژزيلاس به عكس خيلى رونق يافت . تيترستس پس از اجراى امر شاه به آژزيلاس پيغام داد : تيسافرن ، كه بانى جنگ بود ، تنبيه شد و شاه مقتضى ميداند ، كه او بيونان برگردد و يونانىهاى آسيائى ، كه آزاد شدهاند ، باج خود را بپردازند . بالاخره مذاكرات بدينجا رسيد ، كه والى جديد سىتالان « 3 » بپادشاه اسپارت داد و او ملزم شد ، كه از ايالت والى مزبور خارج شده بايالت فرناباذ برود و به طرف فريگيّه رفت ( كزنفون ، همانجا ) .
اقدامات تيترستس
پس از آن تيترستس فهميد ، كه شكايت لاسدمونىها از تيسافرن و كارهاى او بهانه بوده و اصل مقصود لاسدمونيها اين است ، كه ممالك ايران يا لااقل آسياى صغير را تصرّف
هامش
( 1 ) -Pactole .( 2 ) -Tithraustes .( 3 ) - 168 هزار فرنگ طلا تقريبا .