اين اردشير را يونانىها دراز دست گفتهاند ، زيرا چنان كه پلوتارك نوشته ( اردشير - بند 1 ) دست راستش از دست چپ درازتر بود . نلدكه گويد : اوّل كسى ، كه اين لقب او را ذكر كرده ، دىنن « 1 » بوده و يونانىهاى ديگر از او نقلقول كردهاند . دىنن اين لقب را بمعنى بسط يد يا اقتدار استعمال ميكرده ، ولى بعدها يونانىها آن را بمعنى تحت اللفظ فهميدهاند ( تتبّعات تاريخى راجع بايران قديم ، صفحهء 78 ) . اما اينكه ابو ريحان بيرونى و ابن عبرى اين شاه را طويل اليدين ناميده و عقيده داشتهاند ، كه هردو دست او دراز بوده ، معلوم نيست از چه مآخذى چنين استنباط كردهاند . سترابون در كتاب پانزدهش داريوش اوّل را دراز دست نوشته و ، چنان كه گويد ، دستهاى شاه مزبور ، وقتى كه مىايستاده ، بزانوهايش ميرسيده ، ولى اين خبر به نظر صحيح نمىآيد .
نسب
اين شاه پسر خشيارشا بود . اسم ملكه مادر او را يونانيها آمس تريس « 2 » نوشته و او را دختر اتانس ( هوتانه ) ، كه از خانوادهء هخامنشى و يكى از هفت نفر همقسم پارسى در قضيّهء بردياى دروغى بود ، دانستهاند ( صفحات 520 - 522 ) .
اردشير چهار برادر داشت و دو خواهر ( يوستى ، نامهاى ايرانى ، صفحهء 398 ) .
داريوش و ويشتاسپ برادران ارشد بودند و چنين به نظر مىآيد ، كه داريوش قبل از سلطنت خشيارشا تولّد شده بود و بنابر ترتيبى ، كه دربارهء خشيارشا اجرا شد ، نمىتوانست بعد از او بر تخت نشيند .
مبحث دوم - كارهاى اولى اردشير
قتل اردوان
پس از قتل خشيارشا اردوان خواست شخصى را بتخت بنشاند ، كه جوان و بىتجربه باشد و از اين نظر بهمدستى مهرداد خواجه ، اردشير
هامش
( 1 ) -Dinon .( 2 ) -Amestrisدر يوناني اسم اين ملكه را هامس تريس و اسم شهرى را در مشرق آسياى صغير ، كه همين نام داشته ، هاماستريس نوشتهاند و ، اگر ( يس ) آخر كلمه را كه يونانى است ، حذف كرده در نظر آريم ، كه چون در زبان يونانى ( ش ) نبوده بجاى آن ( س ) استعمال مىكردند ، هاماستر مىشود ، كه جزئي اختلافى با هماستر دارد . بنابراين ظنّ قوى مىرود ، كه اسم اين ملكه هماستر يعنى هماى مملكت بوده .