كرنليوس نپوس « 1 »
نويسندهء رومى كه بين 99 و 24 ق . م ميزيست . از نوشتههاى او تأليفى است در 16 كتاب راجع باحوال اشخاص نامى « 2 » و نيز كتابى كه در شرح زندگانى سرداران بزرگ نوشته .
جاهائى از اين كتب مانند « تميستوكل » ، « پادشاهان » ، « داتام » و غيره با تاريخ ايران قديم مربوط است ، ولى بايد درنظر داشت كه نوشتههاى اين مؤلّف چندان مورد توجّه نيست ، زيرا مؤلف به صحيحنويسى علاقهمند نبوده يا بمدارك صحيح دسترسى نداشته . اسلوب چيزنويسى او را هم نمىپسندند و بعلاوه نظرش دربارهء اشخاص و قضاوتش در باب وقايع عميق نيست . بنابراين بايد نوشتههاى او را با نوشتههاى مورّخين درستنويس و فكور سنجيد و الّا ممكن است خواننده در اشتباه افتد .
تروگپومپه
اين مورّخ از اهل گل « 3 » ، فرانسهء كنونى ، و معاصر اوگوست « 4 » امپراطور روم ، بود ( 31 ق . م - 14 م . ) ، ولى كتابهاى خود را به زبان لاطين نوشت . او خواسته تاريخ عمومى بنويسد و از زمان نينوس پادشاه داستانى آسور شروع كرده بعد بتاريخ ماد و پارس گذشته ، ولى معلوم است كه مهمترين كتابهاى او راجع بدولت مقدونيه بوده ، زيرا تاريخ عمومى خود را ( فيليپيك ) ناميده . از 44 كتاب او فقط مقدمهاى « 5 » باقى مانده و سائر كتابها گم شده ، ولى از فهرستى كه در مقدمه ذكر كرده ، مندرجات كتابهاى او معلوم است و بعلاوه ( ژوستن ) مورّخ رومى اقتباساتى از او كرده كه تا زمان ما باقى است و پائينتر ذكرش بيايد .
گايوس پلينوس ( پلين ) « 6 »
عالم رومى كه در 23 ميلادى تولد يافت و زمان فوتش محققا معلوم نيست . اين شخص را پلين بزرگ نامند ، زيرا برادرزادهاى از طرف مادر داشت كه معروف به پلين كوچك است . عالم مزبور كتابهاى زياد نوشته كه بقول پلين كوچك عدّهاش از يكصد و شصت تجاوز ميكرده ، ولى اين كتابها مفقود گشته و فقط سى و هفت كتاب او موسوم به تاريخ
هامش
( 1 ) -Cornelius Nepos .( 2 ) -De viris illustribus .( 3 ) -Gaule .( 4 ) -Auguste .( 5 ) -Prologoi .( 6 ) -Pline .