بين مذهب يونانيها و مصريهاى قديم كرد و بر اثر آن پرستشى ايجاد شد كه بپرستش ( شاراپيس ) معروف گشت . بنابر اطلاعاتى كه مانتن از هر دو مذهب داشت ، نظر بمقام بلند كاهنى و نزديك بودن بمنابع قديم تاريخ مصر ، ميبايست كتاب او مورد توجه واقع شده باشد ، ولى معلوم مىشود كه در آن زمان قدر اين كتاب را ندانستهاند ، چنان كه اكنون فقط قسمتهائى از اين كتاب باقى است . بعدها وقايع نگاران مسيحى و بنى اسرائيل از نوشتههاى او استفاده و مخصوصا يهودىها ، براى اينكه قدمت ملت خود را برسانند ، بكتاب او استناد و نوشتههاى او را خلاصه كردند . اين خلاصه حاوى فهرست تمام سلسلههاى فراعنه مصر است ، از اعصار قبل از تاريخ تا تسخير ثانوى مصر بدست ايرانيها ، يعنى زمان اردشير سوّم هخامنشى .
مانتن سى سلسله را با تعيين سنوات سلطنت آنها بطور كلى ذكر و تاريخ مصر را بسه قسمت تقسيم كرده . هر قسمت تقريبا متضمن ده سلسله است . اين تقسيم اگرچه مصنوعى است باوجوداين باعث شد ، كه بعدها هم تاريخ مصر قديم را بسه قسمت تقسيم كنند : عهد قديم ، عهد متوسط ، عهد جديد . بعض نويسندگان قرون بعد خبرهائى جعل كرده نسبت آن را به مانتن دادند ، ولى در 1845 بواسطهء مداقهاى كه ( بك ) « 1 » كرد اين مطلب معلوم گرديد كه چه چيزها جعل شده .
راجع به خود كتاب ( مانتن ) بايد گفت كه اين كتاب را نميتوان تاريخ بمعنى كنونى ناميد ، زيرا ارتباط زياد با داستانهاى مصر دارد و در سنوات وقايع هم اغلاط زياد است . باوجوداين اطلاعاتى ميدهد كه گرانبها است و مىرساند كه نظر مصريها راجع بتاريخ قديمشان در زمان بطالسه چه بوده . اين را هم بايد در نظر داشت كه بعض اسناد مصرى كه بر اثر اكتشافات بدست آمده نوشتههاى او را تأييد نميكند . براى تاريخ ايران قديم كتاب ( مانتن ) از اينجهت مفيد است كه اطلاعاتى راجع بدورهء هخامنشى ميدهد .
هامش
( 1 ) -Boek , Manetho und Die Hundster Periode .