1 - عشق به اسپارت و سرداران او مانند ( لئونيداس ) « 1 » و ( كلآرخ ) « 2 » . 2 - ميل مفرط باينكه در تاريخ خود حكايات افسانهآميز و حزنآور داخل كند . مورّخ مذكور به اين هم اكتفا نكرده ، خواننده را مطمئن ميسازد كه حيوانات غريب و عجيب هند را ، چنان كه توصيف كرده ، خودش ديده . از اين جهت در قرون بعد او را دروغگو و جاعل افسانهها خواندهاند . باوجوداين نبايد تصوّر كرد كه نوشتههاى او به كلى بىاهميت است ، زيرا ، چون خواسته با هرودوت رقابت كند ، تاريخ همان دوره و ازمنه را موافق روايات ديگر نوشته و اين نكته براى تاريخ ايران مهم است . در خاتمه مقتضى است گفته شود كه در نوشتههاى او راجع بآسور ( ماركوارت ) عالم آلمانى تحقيقاتى كرده و نتيجه را بطبع رسانيده « 3 » .
دىنن « 4 »
مورّخ يونانى كه معاصر فيليپ مقدونى بود ( 359 - 336 ق . م ) كتابهاى زياد راجع بدول آسيائى نوشته و ، چون در دربار اردشير دوّم هخامنشى نيز زمانى بوده ، از ايران هم سخن رانده . تاريخ او از تأسيس دولت آسور شروع شده بتسخير مصر بدست اردشير دوّم ( اخس ) خاتمه مىيابد .
در تأليفات او هرچند حكايتهائى ، كه حاكى از چيزهاى خارق عادت مىباشد ، زياد است ( بخصوص راجع بهند ) ، باوجوداين كتابهاى او در نظر مورّخين قرون بعد قدر و اهميتى داشته و مورّخين عديد ، مانند پلوتارك ، ( اليان ) « 5 » ، ( كرنليوسنپوس ) « 6 » ، ( تروگپوميه ) « 7 » و غيره از كتب او استفاده كردهاند ، اما اصل تأليفات او گم شده و جاهائى از آن بتوسط مورّخين قرون بعد بما رسيده .
مانتن
اسم اين مورّخ مصرى تصوّر ميكنند ( مرن تخوتى ) بوده ، يعنى محبوب رب النوع مصرى كه ( تت ) نام داشت ، و مانتن يونانى شده اين اسم است . مورّخ مذكور ، كه يكى از كاهنان بزرگ مصر و معاصر بطلميوس اوّل بود ( 323 - 273 ق . م ) ، به او كمكهاى معنوى در ايجاد هم آهنگى و اتحاد
هامش
( 1 ) -Leonidas .( 2 ) -Clearque .( 3 ) -J . Marquart , Die Assyrica des Ktesias - Philologus .( 4 ) -Dinon .( 5 ) -Elien .( 6 ) -Cornelins Nepos .( 7 ) -Trogne Pompee .