كاهنان گرفته ولى تصوّر نميرود ، كه منبع تحقيقات او روحانيون درجهء اوّل بابل يا مصر بوده باشند .
اين است بطور كلى آنچه از نوشتههاى هرودوت استنباط مىشود ، ولى باوجود اين كتابهاى او از اين حيث مفيد است كه رويهمرفته و بطور كلى منظرهء مشرق قديم را در قرن پنجم قبل از ميلاد مينمايد . آنچه را كه خودش ديده درست نوشته ، فقط در بعض جاها اختراعى كرده ، مانند قضيهء ( سلن و كرزوس ) كه در جاى خود بيايد . ارقامى را كه هرودوت ذكر مىكند ، چنان كه خواهيم ديد ، گاهى اغراق آميز است ، ولى غالب مورّخين عهد قديم از اين نقص مبرّى نيستند .
امّا راجع باينكه در عهد قديم چگونه نوشتههاى هرودوت تلقى ميشد ، بايد درنظر داشت كه به عقيدهء بعض محققين مانند ( بر ) ، ( كروگر ) و ( شتين ) هرودوت نوشتههاى خود را در آتن و در موقع بازيهاى ( المپ ) « 1 » براى يونانيها ميخوانده . اگر راجع به المپ ترديدى باشد ، چنان كه بعضى كردهاند ، در باب آتن شكى نيست ، زيرا ( اوسويوس ) « 2 » وقايع نگار ثقهء قرن سوّم ميلادى ، راجع بسنهء 445 يا 446 ق . م گويد : هرودوت كتاب خود را در آتن در ملاء عام خواند و بافتخاراتى بزرگ نائل شد ( فصل 83 بند 3 - 4 ) ، پلوتارك از قول ( دىئيل ) نامى مورّخ آتن ( از قرن سوّم ق . م ) گفته : آتنىها در ازاى تمجيداتى كه هرودوت از آنها كرده بود ده تالان به او دادند . اگر چه در مبلغ انعامى كه به او دادهاند يقينا مبالغه شده ، زيرا آتن اينقدر غنى نبود كه براى كتابى دوازده هزار تومان به پول كنونى بدهد ، ولى ذكرى كه مورّخ مذكور كرده مىرساند كه چيزى بوده و چيزهائى گفتهاند . ديون خرى سستم « 3 » نيز گفته كه هرودوت در ازاى كتاب خود از ( كرنتيها ) وجهى خواست و ، چون جواب دادند « نام نيك چيزى نيست كه در بازار خريد و فروش شود » هرودوت از آنها در كتاب خود ، در جائى كه
هامش
( 1 ) - بازيهاى المپ در يونان بىشباهت به بازار عكّاز عرب قبل از اسلام نبود ، شرح آن پائينتر بيايد .
( 2 ) -Evsevius .( 3 ) -Dion Chrysostome( اين عالم در قرن اوّل ميلادى ميزيست ) .