حاضر شد . اين ملكه بعد از فوت شوهرش ، چون پسرش صغير بود ، زمام امور دولت خود را بدست گرفت و بواسطه مردانگى و شجاعت عازم يونان گرديد ، و حال آنكه كسى او را بدين اقدام مجبور نكرده بود . اين زن دختر ليگداميس « 1 » و نامش آرتميز بود . موطن او را از طرف پدر هالىكارناس و از طرف مادر جزيرهء كريت ميدانستند و بر اهالى هالى كارناس و گس « 2 » و نىسىرس « 3 » و كاليدن « 4 » حكومت ميكرد . اين ملكه با پنج كشتى ، كه پس از كشتىهاى صيدائى بهترين كشتيهاى بحرّيه بود ، نزد خشيارشا آمد و در ميان متحدين پارس كسى به از او نصيحتهائى بشاه نداد . تمام شهرهائى ، كه در ادارهء آرتميز بود بعقيدهء من از قوم دريانى بشمار مىرفتند . اهالى هالىكارناس از محل ترىزن « 5 » و سايرين از اپىدر « 6 » هستند . ديگر صحبت از بحريه بس است » .
راجع به آرتميز مقتضى است گفته شود ، كه بطلميوس يكى از نويسندگان عهد قديم نوشته : آرتميز دختر ليگداميس ، كه در قشونكشى خشيارشا بيونان شركت داشت ، عاشق داردانوس « 7 » نامى از آبيدوس گرديد و چون مورد توجهء او نشد ، چشمان او را كند . بعد خدايان عشق او را زيادتر كردند و بالاخره بنصيحت غيبگوئى لوكاس « 8 » خود را از بالاى سنگ خارهاى پرت كرده مرد . اين را هم بايد گفت ، كه نويسندهء مزبور افسانههاى زياد در كتاب خود داخل كرده و معلوم نيست ، كه اين خبر هم صحيح باشد « 9 » .
اين است توصيفى ، كه هرودوت از قشون خشيارشا كرده و با بحرّيه پنجاه مردم و ملت گوناگون را ، كه مساكنشان از ماوراء سيحون تا حبشه و از سواحل اوقيانوس هند تا يونان بود ، شمرده . فرماندهان قسمتها را ناميده و اسلحهء مردمان را توصيف كرده . چون هرودوت كتابهاى خود را تقريبا سى يا چهل سال بعد از اين جنگ نوشته ، معلوم است ، كه اين اطلاعات را از نوشتههاى اشخاص ديگر گرفته ،
هامش
( 1 ) -Ligdamis .( 2 ) -Cos .( 3 ) -Nisiros .( 4 ) -Calydne .( 5 ) -Tresene .( 6 ) -Epidaure .( 7 ) -Dardanus .( 8 ) -Leucas .( 9 ) -Ptolemee ap . phot . 492 .