فرانسوى موسوم به پدرهاى سفيد از 1876 م . به حفرّيات و تحقيقات شروع كرد و نتائج آن بطبع رسيد « 1 » .
فلسطين
در فلسطين حفريات با جد و جهد انگليسيها و كمپانيها پيش ميرود ، ولى اشكالات كار خيلى زياد و جهت آن از اين حيث است كه اين صفحه هميشه مسكون بوده ، مردمان مختلف از نژادهاى گوناگون از كنعانيان گرفته تا اقوام معاصر ما در اينجا بنوبت سكنى گزيدهاند و بسا كه روى تپهاى چندين شهر يكى بعد از ديگرى بنا شده . بنابراين در يكجا آثار تمدنهاى مختلف از زير خاك بيرون ميآيد : هرشهر كه خراب ميشده بر ارتفاع تپه ميافزوده و شهر جديد را بر شهر خراب شده ميساختند . گويند كه عدّه چنين طبقات گاهى از ده و بيست تجاوز مىكند . ارتفاع طبقه يا ضخامت آن بسته به طول زمانى است كه شهرى آباد بوده . گاهى يك طبقه در طبقه ديگر داخل شده ، يعنى مواد طبقهء پائينتر را در طبقهء بالاتر به كار بردهاند . شايد بارانها هم در اين كار دخالت داشته . بهرحال عالم آثار عتيقه بايد بسيار رنج برد ، تا آثار و علائم هردوره يا عهدى را از دوره و عهد ديگر تميز داده آن را بجا و طبقهء خود نسبت دهد . باوجوداين كاوشها از 1892 جدا تعقيب مىشود .
نوبى
از زمانيكه قشون انگليسى و مصرى نوبى ، يا سودان كنونى را ، تسخير كرد ، كاوشها در اينجا بمرور شروع شد ( 1900 م . ) .
از چند سال قبل به اين طرف ( 1907 ) دارالعلوم پن سيلوانى امريكائى شروع به حفريّات كرده آثار زياد از دولت ( مرات ) از قرن اوّل قبل از ميلاد بدست آورد . در خواندن خطوط اين مملكت ( گريف فيز ) زحمات بسيار متحمل شده به مقصود نزديك گرديد .
اين است نتيجهء يك نظر اجمالى بتحقيقات و حفرّياتى كه در جاهاى مختلف مشرق قديم به عمل آمده . گفته مىشود يك نظر اجمالى ، زيرا مدخل تاريخ
هامش
( 1 ) -Les tombeaux puniques en Carthage