فصل پنجم - سلطنت خشيارشا
مبحث اول - نام و نسب
نام
اسم اين شاه را چنين نوشتهاند : در كتيبههاى خود او و شاهان هخامنشى خشيارشا « 1 » . به زبان شوشى - خشرشا « 2 » . در نسخهء بابلى كتيبههاى هخامنشى - خشىيرشى « 3 » و در يكى از استوانههاى بابلى - خرشااىشيا « 4 » . به زبان مصرى - خشىيرش « 5 » . در تورية ( كتاب عزرا و استرودانيال ) اخشورش « 6 » . هرودوت و ديودور و بعض مورّخين ديگر يونانى - كسركسس « 7 » .
ابو ريحان بيرونى در آثار الباقيه ( صفحهء 89 ) در فهرست ملوك كلدانى احشيرش « 8 » و در فهرست ملك ملوك كبار فارس ( صفحهء 111 ) اخشويرش « 9 » بندارا و هو خسرو الاوّل .
طبرى - اخشورش « 10 » بنكيرش « 11 » بن جاماسپ ( ص 650 ، 2 و ص 652 ، 15 ) . « 12 »
ابو الفرج عبرى در مختصر الدّول - اخشيروش « 13 » بن داريوش . به زبان ارمنى ( از يونانى ) كسركسس « 14 » . در اروپا اين شاه را موافق اسم يونانى شدهاش - كزركسس « 15 » و بعضى كسرسس « 16 » نامند . در داستانهاى باستانى اسم اين شاه به كلى فراموش شده . بنابر آنچه گفته شد ، او را بايد ، چنانگه در كتيبههاى هخامنشى نوشتهاند ، خشيارشا ناميد .
طبرى نژاد او را درست ضبط نكرده ، زيرا اين شاه نه پسر كوروش بود و نه نوهء جاماسپ . اينكه ابو ريحان بيرونى اسم او را در جزو پادشاهان كلده نيز ذكر كرده ، از آن جهت است ، كه او شاه كلده هم بوده . مصريها هم سلسلهء هخامنشى را يكى از سلسلههاى فراعنه محسوب داشتهاند . در جاى خود اين مطالب بيايد .
نسب
خشيارشا ، چنان كه بالاتر گفته شده ، پسر داريوش اوّل از آتسسا دختر كوروش بزرگ بود و در سن 35 سالگى بتخت نشست ( 486 ق . م ) 3
هامش
( 1 ) -Khshiarsha .( 2 ) -Khsharsha .( 3 ) -Khshiarshi .( 4 ) -Kharshaishia .( 5 ) -Khshiarsha .( 6 ) -Akhashverosh .( 7 ) -Xerxes .( 8 ) -Ahshirosh .( 9 ) -AKhashverosh .( 10 ) -Akhashverosh .( 11 ) -Kirosh .( 12 ) -Ferd . Justi . Iranisches Namenbuch , p . 173 .( 13 ) -AKhschirosh .( 14 ) -Kserkses .( 15 ) -Xerxes .( 16 ) -Xerces .