دادهء مقدّسات است ( اسفنديار ) « 1 » . داريوش او را گئومات ناميده و چون در گفتهء داريوش نميتوان ترديد داشت ، بايد استنباط كرد ، كه گئومات لقب اين مغ بوده و سپنتدات اسم او ، يا به عكس ، زيرا ممكن است ، كه در اين مورد هم كتزياس لقب اين شخص را ذكر كرده باشد ، چنان كه در مورد بردياتانيوك سارسس نوشته .
بين روايت هرودوت و كتيبهء بيستون اختلافاتى است ، كه خلاصه ميكنيم : 1 - مواقق روايت هرودوت كبوجيه برديا را از مصر بپارس برگرداند و يكى از درباريان خود را مأمور كرد ، او را بكشد . كتيبهء بيستون گويد ، كه برديا قبل از عزيمت كبوجيه بمصر كشته شد . 2 - هرودوت نوشته ، كه كبوجيه در حين سوارى زخمى برداشت و از آن درگذشت . داريوش نسبت خودكشى به او ميدهد . 3 - محل كشتهشدن مغ يا بردياى دروغى را هرودوت در شوش دانسته و داريوش در قلعهاى از ماد . 4 - موافق روايت هرودوت مغ نيكىها بايالات تابعه كرد و آنها را از ماليات معفوّ داشت . از كتيبهء داريوش ، به عكس ، چنين مستفاد مىشود ، كه او معابد را خراب كرد و مراتع را از طوايف گرفت الخ . . . . 5 - راجع باسامى همدستان داريوش جزئى اختلافى بين نوشتههاى هرودوت و كتيبه موجود و آن هم راجع به اردومنيش است ، كه در كتاب هرودوت آسپاتىنس ضبط شده .
باقى اسامى همان اسامى مذكور در كتيبه است ، با تصحيفى ، كه يونانىها و بابليها و مصريها در اسامى ايرانى ميكردند . اما فهرست كتزياس به غير از دو مورد با اسامى مذكور در كتيبه خيلى تفاوت دارد « 2 » . با وجود اختلافاتى ، كه بين نوشتههاى
هامش
( 1 ) - ( دات ) كه بمعنى ( داده ) است در پارسى كنونى مبدّل به ( يار ) شده و نظاير اين تغيير زياد است ، مانند : اسفنديار ، شهريار ، بختيار ، هوشيار ، آبيار ، بسيار و غيره .
( 2 ) - براى مقايسه ، اسامى همدستان را موافق كتيبهء داريوش ، كتاب هرودوت و فهرست كتزياس ذكر ميكنيم :
كتيبهء داريوش / هرودوت كتزياس
ويندفرن اينتافرنس آرتافرن
اوتان / اتانس / انوفاس
گئوبروو / گبرياس / ماردونيوس
ويدرن / هىدارنس / اىدرنس
بغبوخش / مگابوزس / باريسسس
اردومنيش / آسپاتىنس / نوروندابات