باقى حكايت و انتخاب داريوش بسلطنت موافق نوشتههاى هرودوت است . نلدكه عقيده داشت ، كه حكايت ژوستن روايتى است قديم ، از منبع شرقى صحيح اتّخاذ شده « 1 » و اينكه ژوستن برادر مغ را گومتس ناميده از راه اشتباه است . اين اسم را خود مغ داشته و بنابراين با اسمى ، كه داريوش ذكر كرده و پائينتر بيايد ، موافقت دارد .
نوشتههاى داريوش اول
مضامين نوشتههاى مورّخين يونانى راجع به بردياى دروغى چنان است ، كه ذكر شد . اكنون بايد ديد ، كه سند رسمى ، يعنى كتيبهء بيستون چه ميگويد .
قبل از شروع بذكر آن جاى كتيبه ، كه راجع به بردياى دروغى است ، لازم است تذكر دهيم ، كه كتيبهء بيستون فقط راجع باينواقعه نيست ، زيرا چنان كه بيايد ، داريوش كليهء كارهائى را ، كه در به دو سلطنت خود كرده ، در آن كتيبه شرح ميدهد .
اين مفصلترين كتيبهايست ، كه از شاهان هخامنشى بدست آمده و در سه زبان نوشته شده : بپارسى قديم ، به عيلامى و آسورى ( يا بابلى ) . ترجمهء قسمتى از آن يعنى بند 10 - 15 ستون اوّل ، كه راجع به بردياى دروغى مىباشد ، چنين است « 2 » :
بند دهم
« داريوش شاه ميگويد : اين است آنچه من كردم ، پس از آنكه شاه شدم . بود كبوجيه نامى ، پسر كوروش از دودمان ما ، كه پيش از اين شاه بود .
از اين كبوجيه برادرى بود ، بردى نام ، از يك مادر ، يك پدر با كبوجيه . بعد كبوجيه بردى را كشت . با اينكه كبوجيه بردى را كشت ، مردم نمىدانستند ، او كشته شده . پس از آن كبوجيه به مصر رفت . بعد از اينكه به مصر رفت ، دل مردم از او برگشت . اخبار دروغ در پارس ، ماد و ساير ممالك شديدا منتشر شد » .
بند يازدهم
« داريوش شاه ميگويد : « 3 » پس از آن مردى ، مغى ، گئومات نام از ( پىسىى - اووده ) برخاست . كوهى است ( اركادرس ) نام ، از آنجا ، در ماه ويخن ،
هامش
( 1 ) - تتبّعات تاريخى راجع بايران قديم صفحهء 46 طبع پاريس 1896 ذيل صفحه .
( 2 ) - استعمال مميّز و نقطه براى روشن بودن مطلب از مؤلّف است .
( 3 ) - در جاهائى ، كه اين علامت را گذاردهايم جملهء ( ( داريوش شاه ميگويد ) ) تكرار شده .