شرح قضيه را بپادشاه اطلاع داد و بچهها را نزد او برد . پسامتيك هم اين كلمه را شنيد و درصدد برآمد تحقيق كند ، كه كدام مردم اين كلمه را استعمال ميكنند و بچه معنى . در نتيجهء تحقيقات دانست ، كه فريگيان نان را بگس گويند . فقط پس از اين قضيه مصريها راضى شدند ، كه فريگيها را قديمتر از خودشان بدانند . من اين حكايت را از كاهنان هفست شنيدم . . . يونانيها ، علاوه بر حرفهاى پوچ ديگر از جمله گويند ، پسامتيك براى آزمايش امر كرده بود ، زبان چند نفر زنرا قطع كنند و دو طفل مذكور را به آنها سپرده بود . ( از اين حكايت اگر راست باشد ، به خوبى ديده مىشود ، كه مصريهاى آنزمان تاريخ عهود قديمهء مصر را نميدانستند ، چه اكنون مسلم است ، كه تاريخ مصر لااقل تا 3500 سال ق . م صعود مىكند ، و حال آنكه آمدن فريگيها به آسياى صغير منتها مربوط بقرن دهم يا يازدهم ق . م باشد . م . ) .
بعد ، هرودوت از تقويم مصرى سخن رانده گويد : اين تقويم صحيحتر از تقويم يونانى است ، زيرا سال مصرى شمسى است و يونانيها در هر سال سوّم بايد يك ماه علاوه كنند ، تا حسابشان با فصول مطابقت كند ( از اينجا معلوم است ، كه سال يونانى قمرى بوده م . ) . كاهنان مصرى به اين عقيدهاند ، كه اسامى دوازده خدا را مصريها رواج دادند و بعد يونانيها از آنها اقتباس كردند و نيز ساختن محراب ، بت و معابد در دفعهء اولى از مصريها است . مصريها گويند ، نخستين بشرى ، كه پادشاه مصر شد مبنس نام داشت و در زمان او ، باستثناى ولايت تب ، تمام مصر باتلاقى بود و پاپين تر از درياچهء مريس « 1 » جائى نبود ، كه در زير آب نباشد و حالا تا اين درياچه بوسيلهء رودخانه هفت روز راه است ( اين گفتهء مصريها صحيح است ، زيرا علماء معرفت الارض نيز به اين عقيدهاند ، كه مصب رود نيل سابقا دريا بوده و خشگى كنونى از لاى تركيب شده ، هرودوت هم ميگويد : من گمان ميكنم ، كه مصر كنونى هم مانند درياى ارىتره ( درياى سرخ ) خليجى بود ، كه بدرون قاره دويده بود و تا حبشه امتداد مىيافت ) بعد مورّخ مذكور گويد ( همانجا ، بند 15 - 87 ) :
« ينيانها گويند ، مصر عبارت از دلتا ( يعنى از مصبّ نيل ) است و باقى قسمتهاى مصر جزو ليبيا يا عربستان مىباشد . اگر چنين باشد ، پس مصريها در عهود قديم
هامش
( 1 ) -Moeris .