سنوات خشكسالى ذخيره كنند . اينكارها وقتى ممكن بود صورت خارجى يابد كه تمام سكنه متحدا كار كنند و اين شرط در صورتى حاصل ميشد كه يك دولت قوى ايجاد شده باشد . چنين هم شد ، زيرا ميبينيم كه از دير زمانى در اينجاها حكومتهاى مطلق بوجود آمد و تاريخ سياسى اين مملكت در تحت عوامل اقتصادى واقع شد . باز ميبينيم كه هردولت قوى كه در اينجا تشكيل مىشود ، توجه خود را بيشتر به كارهاى آبى معطوف ميدارد . بواسطهء اينكارها مملكت بابل از حيث آبادى ، زيادى سكنه و حاصلخيزى زمين چشم سياحان خارجى را مانند يونانيها و روميها خيره ميكرد و آن را بهشت عدن ميخواندند . از آنچه گفته شد معلوم است كه تمدّنهاى قديم در واديهاى دو رود معظم نيل و فرات بوجود آمد . بين دو صفحهء مزبور يعنى بابل و مصر كوير بزرگ عربستان و صحراهاى جنوب سوريه و درياى مغرب حائل است . دو تمدن مزبور ، كه شايد از يك سرچشمه جارى شده بود ، مدتهاى مديد روابطى باهم نداشت و هريك از آنها مستقلا نشو و نما كرده ممالكى را در تحت نفوذ خود درميآورد . مصريها نيل را گرفته و بالا رفته تمدن خود را در ميان نوبيها ، حبشيها و اهالى سودان منتشر كردند ، زيرا حتى در قرون اوّل ميلادى آثار زياد از تمدن مصرى در اينجاها مشاهده مىشود . جهة پيدا شدن مصريها در اين صفحات باز حوائج اقتصادى مصر و ثروت طبيعى صفحات مزبوره بود ، چه معادن نوبى ، جنگلهاى آن با حيوانات و طيور گوناگون و مراتع وادى نيل عليا قوّيا مصريها را بدينجا جلب ميكرد . در بابل نيز احتياجات زندگانى بابليها را بصفحات دور دست كشانيد ، ولى اگر مصريها به طرف جنوب حركت كردند ، اينها به طرف غرب رفتند ، زيرا بابليها نه جنگل داشتند ، نه سنگ و بنابراين نهضت آنها به طرف عربستان ، شبه جزيرهء سينا ، جبل لبنان و صفحاتى بود ، كه بعدها فينيقيه نام داشت . در اين صفحات نه تمدن خاصى ممكن بود ايجاد شود و نه دولتهاى بزرگى ، زيرا سوريه بواسطهء كوهها بقسمتهاى عديد تقسيم شده و در اينجا نه رود بزرگى است كه اين قسمتها را بهم اتصال دهد ، نه راههائى كه ارتباطى در
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 26
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص٢٦