حاضر شده اوامر كوروش را مجرى دارند و در آنجا بمانند تا زمانى ، كه او آنها را مرخص كند . حالا هم اين ترتيب محفوظ است . كلية مقصود كوروش از ترتيباتى كه ميداد اين بود : حكومت خود و پارسيها را محكم كند . از اين جهت شاهانى ، كه بعد از او آمدند ، اين ترتيبات را حفظ كردند . اين تأسيسات مثل چيزهاى ديگر بشر است . اگر شاهى خوب باشد ، قوانين كاملا اجرا مىشود و الا در اجراى آن مسامحه ميكنند . بعد كوروش اشخاصيرا بمشاغل ادارى گماشت ، مثلا تحصيلدار مالياتها ، متصديان خرج ، مفتشين كارهاى عمومى ، خزانهداران و ناظرين آذوقه عمومى . اسبها و سگان را باشخاصى سپرد ، كه ميتوانستند بهتر اين حيوانات را براى خدمت حاضر كنند . راجع باشخاصى ، كه معاونين كوروش بودند ، اين عقيده براى او حاصل شد ، كه نبايد نظارت و تفتيش اعمال آنها را به ديگرى واگذارد ، بلكه بايد اين كار را خودش انجام دهد و ، چون انجام اين عهده فراغتى لازم داشت و كوروش ميديد كه ، اگر بجزئيات يك رشته كار هم بخواهد مستقيما برسد ، اين فراغت براى او باقى نخواهد ماند ، ترتيب اداره كردن قشون را اتخاذ كرد : چنان كه در سپاه مراتبى هست و هر رئيس ما فوق بروساء مادون دستور ميدهد ، تا بالاخره رئيس كل فقط به چند نفر فرمانده ده هزار نفرى فرمان ميدهد ، همين ترتيب را در اداره كردن ساير امور مقرر داشت و دوستان خود را دعوت كرد ، موافق آن رفتار كنند ، تا فرصتى براى او و خود آنها حاصل شود . او اوقات فراغت را بتوجه و مراقبتى ، كه در احوال خود و اطرافيان خود داشت ، صرف ميكرد . در نتيجهء اين مراقبتها او موفق شد ، كه اشخاصى در دربار حاضر شوند و وظايف خودشان را نسبت بخدايان و مردم انجام دهند . مخصوصا او ديانت را تشويق ميكرد ، چنان كه شغل مغان را برقرار داشت و بعبادت و قربانى كردن اهميت داد ، زيرا يقين كرده بود ، كه اگر اشخاص متديّن به او نزديك شوند ، كمتر از كسان بىدين مىتوانند به او ضرر رسانند . بعد او جدّ ميكرد ، كه مردم نسبت به يكديگر عادل باشند و توجّهى مخصوص بدادرسى مبذول ميداشت . براى او يقين حاصل
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — صفحة 416
مساهمون: حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
ص٤١٦