روى استحقاق تاريخ مشرق قديم خواهند خواند . اين كاخ با سرعتى حيرتآور بالا ميرود و بقدرى مواد بدست آمده كه بفكر هيچيك از علماء خطور نميكرد . تقريبا هرسال كشفياتى جديد در يكى از امكنهء مهمّ تاريخى روى داده ، روشنائى بيكى از كوشههاى تاريك اين قسمت از تاريخ بشر مياندازد . راست است كه هنوز اين قسمت بدرجهاى نرسيده كه بتوان آن را در رديف بعض قسمتهاى روشن تاريخ گذارد ، باوجوداين بنابر اسناد و مداركى كه كشف شده ، آلان هم تاريخ ادوارى زياد ، كه تا سه هزار سال قبل از ميلاد و بلكه بيشتر بالا ميرود ، روشن شده ، درجهء تمدّن بشر در اين ادوار و عهود معلوم گشته و ، چون اين نكته مسلم است كه هر يك از درجات تمدّن نتيجه كارهاى قرون عديده است ، اطلاعات مزبوره روشنائيهائى هم بادوار فاصله افكنده بسيارى از چيزهاى مجهول را معلوم مىكند .
تحقيقات در آثار عتيقه صفحاتى كه تمدّن يونانى داشته ، بخصوص در جزيرهء كرت « 1 » ، از چندى باينطرف ترّقى شايانى كرده و معلوم داشته كه چندين قرن قبل از جنگ ( ترووا ) « 2 » اين جزيره ، كه يكنوع تمدّن عالى پرورده ، با تمدن مشرق قديم ارتباطى بسيار نزديك داشته و ارتباط مزبور مدّتهاى مديد برقرار بوده . نيز به ثبوت رسيده كه قديمترين مردم ايطاليائى ، يعنى ( اتروسك ) ها ، كه در قرون بعد آنقدر تمدنشان در تمدن رومى دخالت داشت ، اصلا مشرق زمينى بودهاند . از اينجهت و جهات ديگر تاريخ مشرق قديم ميرود كه مبدّل شود به تاريخ « عهد قديم ممالك متمدنه درياى مغرب » « 3 » . در اينجا مسألهاى طرح مىشود : آيا بايد اينقسمت از تاريخ را به اسمى ناميد كه ذكر شد ، يا افقنظر را وسيعتر كرده اينقسمت را بسائر
هامش
( 1 ) -Crete( جزيرهء بزرگى است در درياى مغرب كه جزو يونان مىباشد ) .
( 2 ) -Troieترووا شهرى بود در آسياى صغير كه آن را ايليون و پرگام نيز ميناميدند ، يونانيها از جهت نزاعى آن را محاصره كردند و پس از ده سال زد و خورد شهر را گرفته آتش زدند ، اين جنگهاى ده ساله موضوع داستانهائى شد كه هومر معروف يونانى سروده و شاهكارهاى او معروف به ( ايلياد ) و ( اديسه ) است ، محلّ اين شهر قديم را شليمانSehliemannيافت و در حوالى جائى موسوم به ( حصارليق ) است .
( 3 ) -Mediterranee