تواريخ وقايع عهد قديم است . سابقا تاريخ صلح ماد را با ليديّه در 610 ق . م ميدانستند ، زيرا يونانيها تصوّر ميكردند ، كسوفى كه طالس حكيم پيشبينى كرده بود ، در اين سنه روى داده ، ولى حالا از موازين علمى و حسابهاى ارى « 1 » هيئتدان معروف محقق است ، كه كسوف سىام سپتامبر 610 ق . م براى شمال درياى اسود كلى و براى آسياى صغير جزئى بوده ، كسوف كلى براى آسياى صغير در اين زمان همان كسوف 28 مه 585 ق . م است . اما از حكم شدن دو پادشاه براى انعقاد صلح روشن است ، كه هر دو از قوى شدن ماد ميترسيدند و براى حفظ موازنه خواستهاند جنگ خاتمه يابد ، تا احتمال غلبهء ماد مرتفع گردد ، زيرا ، اگر جنگ امتداد مىيافت ، غلبه با ماد ميشد .
خصال هووخشتر
اين پادشاه در موقعى بتخت نشست ، كه قشون ماد شكستى فاحش از آسور خورده و اميد ماديها به خلاصى از قيد آسور بيأس مبدل شده بود . باوجوداين مشكلات ، هووخشتر از پاى ننشست و با بهرهمندى با آسور جنگيده پايتخت آن را محاصره كرد و ، اگر در ابتداء از سكاها شكست خورد ، ولى باز مأيوس نشد ، تا اين مردم تازه نفس و سلحشور را از ايران براند . پس از آن نقشه خود را در منقرض كردن آسور با عزمى متين دنبال كرد ، تا با بهرهمندى از جنگ دوّم بيرون آمده حدود ماد را به رود هاليس رسانيد و آن را بزرگترين دولت آسياى غربى ساخت . بنابراين و خصوصا از ايننظر ، كه در به دو سلطنت او ماد در قيد آسور بود و در اواخر سلطنتش برترى ماديهاى آريانى در آسياى غربى منازعى نداشت ، به اين نتيجه ميرسيم ، كه هووخشتر يكى از شاهان نامى ايران و يكى از قائدين مواقع مهم تاريخ بوده .
حدود ماد
چون در زمان هووخشتر دولت ماد به اعلى درجه وسعت خود رسيد ، لازم است حدود آن را در اين زمان معين كنيم . از طرف مغرب حدود آن معين است : رود هاليس يا قزل آيرماق كنونى آن را از ليديه جدا ميكرد . از طرف جنوب غربى با بابل هم حدّ بود و از طرف شمال نيز
هامش
( 1 ) -Airy .