مدخل
بسمه تعالى
تذكّر موضوع اين كتاب چنان كه اسم آن مينمايد تاريخ ايران قديم است .
براى حصول اين مقصود در بادى امر چنين به نظر ميآمد كه بايد كتاب را موافق ادوار به قسمتهائى تقسيم كرده بشرح وقايع و حوادث هرقسمت مرتبا پرداخت و پيشرفت ، ولى پس از قدرى تأمل در تعقيب اين نظر ترديد حاصل شد ، زيرا ايران قديم در يكى از دورههاى عمر خود به ترتيب تاريخى نخستين دولت جهانى « 1 » بشمار ميرفت « 2 » و مشرق قديم را شامل بود . در دورههاى ديگر عهد باستانىاش هم ، اگر تمام مشرق قديم را در بر نداشت ، باز مهمترين دولت آن محسوب ميشد .
پس براى فهم تاريخ قديم ايران مقتضى است بدانيم كه مقصود از مشرق قديم چيست ، از گذشتههاى چه مللى تاريخ آن تركيب يافته و چه مقامى را اين ملل در دنياى قديم حائز بودند . معلوم است كه مشرق قديم را در مدخل تاريخ ايران نميتوان شناساند زيرا در اين صورت كتابها بايد نوشته شود و اين خود كارى است خارج از موضوع اين كتاب ، ولى چون سكوت محض هم منافى با فهم وقايع ايران قديم است ، ناگزير بايد كلياتى از مشرق قديم در مدخل و در جاهائى كه با موضوع مناسبت دارد گفته شود . بيان اين كليات خواننده را از مطالعهء كتبى ،
هامش
( 1 ) -Empire mondiale .( 2 ) - دوّم دولت مقدونى بود و سوّم دولت روم .