الذّهب صفحهء 100 ) . بس موافق روايت مزبوره داراب برادر هماى بوده .
همين دو كلمه ( يعنى « اخ لها » ) كليدى بدست ميدهد ، كه بواسطهء آن ممكن است معلوم داشت اين داستان بكدام دوره مربوط است و مقصود از هماى و داراب كىها بوده . چون مرام ما در اين تأليف ذكر تاريخ ايران قديم است نه داستانها ، اطناب را خارج از موضوع دانسته مىگذريم ، بخصوص كه درنظر است پس از اتمام اين تأليف بداستانها بپردازيم . عجالة بطور كلى ميتوان گفت ، كه ازمنهء تاريخى ايران از اواخر قرن هشتم ق . م شروع مىشود و در حوالى اين قرن ( مثلا در قرن نهم ) سه قوم آريانى در ايران جاهائى را اشغال و دولتهاى ملوك الطوايفى تشكيل كرده بودند : در مغرب مادىها ، در مشرق باخترىها و در جنوب پارسىها .
تقسيم تاريخ ايران - مستندات تاريخ قديم
تاريخ آريانهاى ايرانى به چهار قسمت تقسيم مىشود : اوّل - عهد قديم ، كه از آخر قرن هشتم ق . م شروع شده در نيمهء قرن هفتم ميلادى خاتمه مييابد .
دوّم - عهد متوسط ، كه از نيمهء قرن اوّل هجرى تا به دو سلطنت صفويّه امتداد يافته .
اين عهد را ميتوان به دو قسمت بزرگ تقسيم كرد : قسمت اولى تا ظهور فتنهء مغول و قسمت دوّم از آمدن مغولها بايران تا تأسيس دولت صفويّه . عهد سوّم ، كه ميتوان تا اندازهاى جديدش ناميد ، از دورهء صفوّيه تا آغاز مشروطيّت ايران امتداد مىيابد و عهد چهارم يا معاصر از ابتداى مشروطيّت تاكنون . تاريخ قديم ايران نيز بدورههائى تقسيم شده : 1 - دورهء مادى ، يا اعتلاى آريانهاى ايرانى در مشرق قديم . - دورهء هخامنشى يا استيلاى آريانهاى ايرانى بر مشرق مزبور ، اين دو دوره متمم يكديگرند . 3 - دورهء مقدونى و سلوكى ، يعنى دورهء برترى عنصر يونانى و مقدونى در ايران و مشرق قديم . 4 - دولت يارت يا عكس العمل سياسى ، يعنى تلافى عدم بهرهمنديهاى ايرانىها در سالامين ، ايسّوس و گوگامل . 5 - دولت ساسانى يا عكسالعمل سياسى و تمدّنى ، دورهء مبارزه عالم ايرانى زرتشتى با عالم مسيحى روم و بيزانس . تاريخ اين عهد طويل را ، كه تقريبا شامل چهارده قرن است به دو طرز ميتوان بيان كرد : 1 - موافق كتيبههائى ، كه از شاهان ايران قديم باقى مانده ،