يا ايالتى را بطور موروثى در خانوادهء خود داشتند . از دولتهائى ، كه آريانهاى ايرانى در ازمنهء تاريخى تشكيل كردهاند و ذكر آنها پائينتر خواهد آمد ، دولت اشكانى از حيث شكل حكومت بدولتهاى آريانى در زمانهاى قبل از تاريخ بيشتر شباهت دارد و بنابراين اگر بخواهيم اطلاعاتى بيشتر راجع به اين شكل حكومت تحصيل كنيم ، بايد در طرز حكومت اشكانيان بيشتر دقيق شويم .
تاريخ آريانهاى ايرانى از قرن هفتم يا اواخر قرن هشتم ق . م شروع مىشود و هرچه قبل از آن بوده در پس پردهء ظلمت مستور است ، بنابراين لااقل در مدّت بيست و سه قرن ، يعنى در زمانى ، كه از جدا شدن آريانها از مردمان ديگر هند و اروپائى تا قرن هفتم ق . م گذشته ، محققا معلوم نيست ، كه آريانها چه مىكردهاند .
همينقدر از داستانهاى قديم ما برميآيد ، كه آريانهاى شهرى و دهنشين شده دولتهائى تشكيل كرده بودند . در اينجا ذكر داستانها خارج از موضوع است ، ولى كلياتى كه از آنها بدست مىآيد ، دلالت مىكند بر اينكه آريانها لااقل چهار دولت تشكيل كردهاند : دو دولترا بايد موافق داستانها دولت جمشيديها و فريدونىها بناميم ، دو دولت ديگر را دولت منوچهرىها و زابيها . زمان جمشيد خيلى قديم است . بعضى عقيده دارند ، كه جمشيد داستانى مربوط بزمانى است ، كه هنوز جدائى بين مردمان هند و اروپائى روى نداده بود ، ولى بهرحال چنين به نظر مىآيد ، كه زمان او جزو عهدى است ، كه آريانهاى هندى و ايرانى باهم بودهاند « 1 » . دولت فريدونيها نيز بايد مربوط به اين زمان باشد ، اما دولت منوچهرىها و زابيها منسوب بدورههائى است ، كه آريانهاى ايرانى در شمال شرقى فلات ايران برقرار شده و در فشار مردمانى بودند ، كه از طرف شمال همواره به اينها حمله مىكردند . ظنّ قوى ميرود ، كه اين مردمان همان سكاهائى بودهاند ، كه در ادوار تاريخى مكرّر به آنها برخواهيم خورد .
در اينجا مسألهاى مطرح مىشود : آيا زمان دول چهارگانهء مذكور را ميتوان ازمنهء قبل از تاريخ ايران دانسته از داستانهاى ما راجع به جمشيد ، فريدون و غيره استنباطهائى در باب ازمنهء قبل از تاريخ آريانهاى ايرانى كرد ؟ جواب معلوم است :
هامش
( 1 ) - شيد صفت و بمعنى درخشنده است ، اصل اسم جم است ، كه در حماسه ملّى هنديها يمه و در آوستا ييمه گفتهاند .