جنوبى است ، زيرا شمال دريا از جهت لاىرود بزرگ اديل ( ولگا ) كه به دريا ميريزد كم عمق مىباشد . سطح دريا 26 متر از سطح درياى اقيانوسى پائينتر است و ، چنان كه بنجربه رسيده ، همواره فرو ميرود . سبب آن را از تابستانهاى بسيار گرم و تبخير زياد آب دريا ميدانند . هونتينگتون « 1 » عقيده دارد ، كه سطح درياى خزر در زمان اسكندر 150 پا بالاتر از سطح كنونى آن بوده . فلات ايران از طرف جنوب بخليجپارس و درياى عمان محدود است . خليج مزبور كه از گرمترين جاهاى دنيا است و شبه جزيرهء عربستان را از ايران جدا مىكند ، بواسطهء بوغاز هرمز با بحر عمان اتصال مىيابد و با تمام دنيا از اين راه مربوط است . فرات و دجله ( بوسيله شط العرب ) ، كارون ، جرّاحى ، و رود تب يا هنديان به اين خليج ميريزند و ملل قديمهء عالم مانند سومريها ، اكديها ، عيلاميها ، كلدانيها ، پارسىها و نيز اعراب ارتباط تاريخى نزديك با اين خليج داشتهاند . اين خليج را آسوريها نرمرتوم ، يعنى رود تلخ مىناميدند . هرودوت و بعض يونانىهاى ديگر آن را درياى سرخ ناميدهاند . سواحل آن مهد تمدّنهاى خاموش عهود قديمه است . جزاير بسيارى در اين خليج است ، كه بزرگترين آنها قشم و بحرين ميباشند . فلات ايران داراى معادن زيادى است از قبيل : آهن ، سرب ، زغالسنگ ، مرمر ، گل سرخ ، فيروزه ، طلا ، نقره ، جيوه و غيره . چنان كه علماى فنّ گويند قسمت بزرگ فلات ايران روى نفط قرار گرفته و كلية مملكت از حيث معادن غنى است . و ليكن ، چون باستخراج اين ثروت هنوز كاملا نپرداختهاند ، محصولات ايران بيشتر زراعتى است .
از جهت آب و هواى برى و كمى بارندگى در بعض قسمتهاى ايران زراعت فقط آبى است ، ولى كلية زراعت ديمى در ايران غلبه دارد . شمال و مغرب فلات ايران از حيث نباتات از قسمت مركزى و شرقى غنىتر است . جهت آن در شمال تا سلسله كوه البرز درياى خزر و در غرب اثر درياى مغرب است ، كه هرچند در فلات ايران ضعيف مىباشد ، ولى باز در قسمتى از مغرب آن نافذ است . جاهائى كه آب باشد ، خاك درّهها حاصلخيز است و نباتات قوّت زياد دارد . خاك درّهها و
هامش
( 1 ) -Huntington( جغرافيادان امريكائى ) .