و دولت مجبور شد كه كسرى افراد را اجير كند . از آنجا ، كه اين نوع سربازان سپاهيان ملى نبودند و در موقع سخت فرار ميكردند ، از اين ببعد پايهء دولت آسور ، كه بر سپاه ملى بود ، متزلزل گرديد . در اين دوره جنگهاى آسور با عيلام شروع شده بانقراض ايندولت خاتمه يافت . شرح وقايع در تاريخ عيلام بيايد . جنگهاى متعدّد متمادى آسور باعيلام ، هرچند اين دولت را از پاى درآورد ، باعث ضعف آسور نيز گرديد . از طرف ديگر فشار مردمان آريانىنژاد ( مانند كيمريها ، سكاها ، ماديها و غيره ) به آسور ، كه از مدّتها قبل شروع شده بود ، عرصه را بر آسوريها تنك كرد و بالاخره اين دولت قديم قويم بدست ماديها منقرض شد ( 606 ق . م ) . شرح وقايع در تاريخ ماد بيايد .
سوم - دولت عيلام
مقدّمه
اطلاع ما بر عيلام تا چهل پنجاه سال قبل منحصر به ذكر مجملى بود ، كه تورية از آن كرده و اسم كدرلاعمر پادشاه عيلام را در ضمن حكايتى برده « 1 » . مورّخين عهد قديم هم ، چنان كه از نوشتههاى آنها معلوم است ، اطلاعاتى راجع بعيلام نداشتند . حال بدين منوال بود ، تا حفريات شوش پيش آمد . نتيجهء حفريات راجع به عيلام چنين است ، كه بطور اختصار ذكر مىشود ، زيرا مدخل تأليف گنجايش بيش از اين را ندارد و براى مقصود ما هم اين اندازه كافى است .
حدود عيلام
در عهد قديم عيلام اطلاق ميشد بمملكتى ، كه از اين ولايات تركيب يافته بود : خوزستان ، لرستان ، پشتكوه ، كوههاى بختيارى . حدود اين مملكت از طرف مغرب دجله بود ، از طرف مشرق قسمتى از پارس ، از سمت شمال ، راهى كه از بابل بهمدان ميرفت و از سمت جنوب خليجپارس تا بوشهر « 2 » . شهرهاى مهم اين مملكترا چنين ناميدهاند : 1 - شوش كه مهمترين شهر عيلام و از قديمترين شهرهاى عالم بود . 2 - ماداكتوروى رود كرخه .
3 - خايدالو ، كه گمان ميكنند در جاى خرّم آباد كنونى بنا شده بود . 4 - اهواز ،
هامش
( 1 ) - سفر پيدايش باب 14 .
( 2 ) - در عهد قديم بوشهر را ( ريشر ) ميناميدند .