مقديسى است و در سنهء 355 هجرى تأليف شده . كتاب مزبور راجع بابتداء خلق ، وقايع امم و تواريخ پادشاهان و خلفا تا زمان مؤلف است .
حمد مسكويه
احمد بن محمد بن يعقوب الخازن الرازى . بعضى او را ابن مسكويه ناميدهاند . چنان كه نوشتهاند زرتشتى بود و بعد مسلمان شد .
از جهت درستى ، امانت و فضل در نزد عضد الدولهء ديلمى مقرّب و خزانهدار او گرديد .
از تأليفات او كتاب « تجارب الامم و تعاقب الهمم » است كه راجع بدورهء ساسانى اطلاعاتى گرانبها ميدهد . مؤلف از طوفان نوح شروع كرده و در سنهء 368 هجرى بوقايع نويسى خود خاتمه داده . در باب اسم او بعضى عقيده دارند كه ابن مسكويه بوده ، چنان كه آل بويه را هم آل بويه دانند .
ابن اثير
ابو الحسن على بن ابى الكرم الشيبانى معروف به ابن اثير . از اهل جزيرهء عمر ( بالاى موصل ) بود . از تأليفات او « تاريخ كامل » يا « كامل التواريخ » است ، كه وقايع عالم را از عهود قديمه تا 628 هجرى نوشته .
اسلوب كتاب همان اسلوب طبرى است و سالنامهنگارى . نوشتههاى او راجع بايران قديم در زمينه داستانها است ، ولى راجع بدورهء ساسانى اطلاعاتى ميدهد و ديده مىشود ، كه مؤلف از طبرى خيلى استفاده كرده .
ياقوت
ابو عبد اللّه ياقوت بن عبد اللّه الرومى الجنس الحموى الملقب بشهاب الدين .
در بلاد روم توّلد يافت ( در كجا ؟ معلوم نيست ) . تاجرى موسوم بعسكر بن ابى نصر حموى او را در صغر سنّ خريد و ، چون بىسواد بود ، ياقوت را بدفتردارى گماشت . بعد كه او بزرگ شد ، بامر آقايش به عمان ، كيش و امثال اين نواحى براى تجارت مسافرت ميكرد .
در 596 از آقايش جدا شد و مستقلا بتجارت پرداخت . بعد بدمشق رفت و ، چون بغض بامير المؤمنين على بن ابيطالب ( ع ) ميورزيد ، مجبور شد از آنجا فرار كرده بموصل برود . پس از آن به اربيل و خراسان درآمد و مدتها در مرو سكنى گزيد . زمانيكه در خوارزم بود ، با خروج مغول و تاتار مصادف شد ( 616 هجرى ) .
بر اثر آن فرار كرده بموصل رفت ، پس از چندى به سنجار درآمد و از آنجا بحلب رفته ظاهرا در اين شهر فوت كرد . مدت زندگانيش را ابن خلكان بين 575 و 626