در بغداد بزرگ شد ، در مصر و ممالك غرب سياحت كرد و بعد بپارس رفته در اصطخر اقامت گزيد . پس از چندى بهند و نيز بچين درآمد و از آنجا تا جزيرهء ماداگاسكار رفت .
بالاخره بآذربايجان ، گرگان ، شام و فلسطين سفر كرد و در سنهء 345 يا 346 درگذشت .
از تأليفات او « كتاب التنبيه » است و نيز « مروج الذّهب و معادن الجواهر » ، كه راجع بايران قديم در زمينهء داستانهاى ما نوشته شده ، ولى راجع بدورهء ساسانى حاوى اطلاعات مفيدى است .
اصطخرى
ابو اسحق ابراهيم بن محمد الفارسى الاصطخرى در اصطخر تولد يافت و بزرگ شد . در 329 هجرى بسياحت شروع كرده ممالك را از هند تا اقيانوس اطلس ديد . از تأليفات او « صور الاقاليم » است و « مسالك الممالك » ، كه اطلاعات جغرافيائى ميدهد و از جمله براى دورهء ساسانى هم مطالعهء كتابش مفيد است .
ابو الفرج اصفهانى
على بن الحسين بن محمد بن الهيثم عبد الرحمن بن مروان بن الحكم القرشى الاموى الكاتب الاصفهانى البغدادى . در اصفهان تولد يافت و در بغداد نشوونما كرد . در تاريخ ، انساب ، شعر ، آهنگها و الحان متبحّر بود . از تأليفات او كتاب « اغانى الكبير » است ، كه راجع بموسيقى است و اطلاعاتى راجع بدورهء ساسانى ميدهد . كتاب اغانى را ابو الفرج بعضد الدولهء ديلمى هديه كرد و او هزار دينار بوى داد . صاحب بن عباد ، چون اين بشنيد ، گفت براى چنين كتابى اين مبلغ خيلى كم است . علّامهء حلّى در قسم دوّم خلاصه گويد ابو الفرج شيعهء زيدى بود . بعض نويسندگان ديگر ، مانند صاحب روضات الجنان ، نيز او را از علماء شيعه دانستهاند .
ابن حوقل
ابو القاسم محمد بن حوقل البغدادى الموصلى از نويسندگان قرن چهارم هجرى است . از 320 تا 348 بسياحت در مشرق ، جزيرهء سيسيل ( صقليّه ) و اندلس پرداخت . كتابش ، كه راجع بتوصيف شهرهاى معتبر قرون اسلامى است ، « المسالك و الممالك و المفاوز و المهالك » نام دارد . اين كتاب مانند كتاب اصطخرى است ، ولى پس از مطالعهء آن از كتاب ابن حوقل چيزهاى كمى بر اطلاعات خواننده مىافزايد . در توصيف بلاد چيزهاى زياد نوشته ، ولى اسامى را غالبا ضبط نكرده ، از بعض بلاد مهمه چيزى نگفته يا كم گفته و عرض و