زياد از امپراطور مربور كرده .
راجع به تاريخ جنگها يا ( هيستورىكن ) بايد گفت كه اين كتاب مهمترين تاريخى است كه در اين دورهء تاريخ يونان نوشته شده . از حيث انشاء ، پروكوپ تقليد از هرودوت و توسيديد كرده و از اينجا معلوم است ، كه زبان قديم يونانى در اين زمان ، اگرچه در شرف تغيير كردن بوده ، ولى هنوز نمرده بود . اين كتاب را قدر ميدانند ، زيرا ، چون نويسندهء آن شاهد قضايا و وقايع بود ، بيطرفانه وقايع را ضبط كرده . كلية كتاب او در مرحلهء تمام شدن عهد قديم و شروع گشتن قرون وسطى است . از آنچه گفته شد معلوم است كه كتابهاى او براى تاريخ اين زمان ايران هم منبع مهمّى است .
كتب راجعه به جغرافياى عالم قديم
بدوا لازم است گفته شود كه از نوشتههاى مورّخين قديم و مخصوصا هرودوت ، كزنفون ، آريّان ، پوليپ ، پلين و غيره ميتوان اطّلاعاتى راجع به جغرافياى دنياى قديم بدست آورد ، ولى كتبى هم در عهد قديم نوشته شده كه مخصوصا راجع به جغرافيا است و ضمنا حاوى اطّلاعات مفيدى در باب ايران قديم . در ميان اشخاصى كه چنين كتابهائى نوشتهاند اينها بيشتر معروفاند :
اراتستن « 1 »
اين شخص يونانى بود و در 276 ق . م در سيرن « 2 » تولّد يافت . او خواست موافق اطّلاعات جديده نقشهء صحيحى از عالم زمان خود ترسيم كند و با اينمقصود به اسكندريّه رفت ، زيرا در آنجا منابع و موادّى كه با كار اراتستن مناسبت داشت زياد بود . مؤلّف مزبور كتبى از خود باقى گذاشته ، كه براى جغرافياى ايران قديم هم گرانبها است . اين نويسنده از فلاسفهء اسكندرائى بود و چند دفعه بدربار پادشاه عظيم الشأن هند كه ( ساندراكت ) « 3 » نام داشت رفت . دربارهء او نوشتهاند كه در سن 80 سالگى آنقدر از خوردن غذا
هامش
( 1 ) -Eratosthene .( 2 ) -Cyrene .( 3 ) -Sandraeotte .