تاريخ روم را به زبان يونانى نوشتند ، تروگپمپه خواست تاريخ يونان و ساير ملل را به زبان لاطين بنويسد . . . . . . و من كتابهاى او را گل چين كرده دسته گلى ترتيب دادم . . . » . تفاوتهائيكه در نوشتههاى ژوستن و ساير مورّخين راجع بوقايع زمان اسكندر ديده مىشود ، از تروگپمپه است و نيز اين نكته ، كه ژوستن افسانهها را حقايقى دانسته ، نيز از مورّخ مذكور ناشى شده . كلية ترتيب نوشتههاى ژوستن و نواقص آن از كتب اصلى است ، از جمله اينكه بعض وقايع مهم را به سكوت گذرانيده ، و حال آنكه از چيزهائى كه چندان اهميت نداشته مشروحا سخن رانده .
اسلوب انشاء ژوستن را روى هم رفته بد نميدانند و بلكه در بعض جاها عالى است ، اگرچه معلوم نيست كه اين انشاء از خود او است يا از تروگپمپه اقتباس شده .
در خاتمه بايد گفت ، كه هرچند نوشتههاى ژوستن سواد مختصرى است از كتب تروگپمپه ، باوجوداين سواد مزبور با نواقصى كه دارد ، سواد پردهء نقاشى بزرگى است . عدّه كتابهاى ژوستن بعدّهء كتابهاى تروگپمپه 44 است و جاهاى زيادى از كتب او با تاريخ ايران قديم ارتباط دارد
آفريكن « 1 »
در قرن سوّم ميلادى ميزيست و معروف است از اين حيث كه سنوات تاريخ عهد قديم را با تاريخ مسيحى مقايسه كرده . « 2 » مورّخ مذكور در زمان سپتيمسور « 3 » ( 193 - 211 م . ) در بعض از جنگهاى او با اسران « 4 » و آديابن « 5 » ( دو ولايت ايران اشكانى ) شركت كرد و بعد در زمان گردين امپراطور روم ( 238 - 241 م ) در فلسطين مقام محترمى داشت . تأليف او ، كه موسوم به ( پنج كتاب كرونولوژى ) مىباشد « 6 » ، خيلى معروف است و از خلقت عالم شروع شده بسال 221 ميلادى خاتمه يافته . اين كتاب بما نرسيده و فقط قسمتهائى از آن باقى است . از كتاب ديگر او كه مضامينش بسيار متنوع و موسوم به خستوى « 7 » بوده فقط قطعاتى تا زمان ما محفوظ مانده .
هامش
( 1 ) -Sextus Julins Africanns .( 2 ) -Chronologie Comparee .( 3 ) -Septime Severe .( 4 ) -Osroene .( 5 ) -Adiabene( 6 ) -Pentabiblon Chronologikon .( 7 ) -Chestoi