4 - امراى لرستان
لرستان يعنى اراضى لرنشين مقارن استيلاى مغول به دو قسمت تقسيم ميشد :
لر بزرگ و لر كوچك و بين مساكن لر بزرگ و شيراز ناحيهء لرنشين ثالثى نيز وجود داشت كه آن را شولستان ميگفتند . بجاى شولستان امروز ممسنّى و بجاى لر بزرگ كوهگيلويه و بختيارى قرار دارد و لر كوچك همان است كه حاليّه هم آن را لرستان ميگوئيم و غرض از اين قسمت اخير كه در آن ايّام كوچك خوانده ميشد بيشتر ناحيهء فيلى يعنى اطراف خرّم آباد و اراضى پشت كوه بوده است .
هريك از دو قسمت لر بزرگ و لر كوچك از قبل از استيلاى مغول تا مدّتى بعد از برافتادن ايلخانان از خود امرائى نيمه مستقلّ داشتهاند كه بعضى از ايشان هم بمناسباتى مشهور شده و از آن جماعت عدّهاى يا بعلّت دخالت در ادبيّات فارسى و يا در زدوخورد با سلسلههاى ديگر در تاريخ صاحب نام و نشانى شدهاند .
ذكر طوايف لر بزرگ و امراى ايشان بيشتر در تاريخ بميان ميآيد تا لر كوچك چه اين طوايف بين فارس و عراق عجم و عراق عرب و شولستان ساكن بوده و با اتابكان فارس و خلفاى بغداد ارتباط داشته و از همه مهمتر مساكن ايشان بر سر راه عراق عرب و درههاى كارون و كرخه بفارس و سواحل دريا قرار داشته است .
سلسلهاى كه در لر بزرگ از حدود نيمهء قرن ششم هجرى اقتدار يافته و بنام امراى فضلويه يا مسامحة اتابكان لرستان خوانده ميشوند اصلا از كردان شامند كه از طريق ميّافارقين و آذربايجان بايران آمده و مقارن ابتداى قرن ششم هجرى در حدود اشتران كوه و جلگههاى شمالى آن رحل اقامت افگندهاند . پاىتخت اتابكان لرستان در شهر ايذج يعنى مال امير يا ايذهء حاليّه قرار داشته . مشهورترين اتابكان لرستان بقرار ذيلند :