شد ليكن دولت ايران هيچوقت توفيق نيافت كه پولهائيرا كه ملكم ازين بابت از شركاء بنام دولت گرفته و خسارت آن بايران رسيده بود از او وصول نمايد .
اما امتياز انحصار دخانيات در سال 1308 داخل در مرحلهء عمل شد و شركتى كه بنام هيئت دخانيات شاهنشاهى ايران در لندن تأسيس يافته بود نمايندگانى به اين كشور فرستاد و ادارهاى كه به « رژى « 1 » » معروف شد تشكيل داد و مقدمات انحصار خريد و فروش و صدور دخانيات ايران در دست عمال آن شركت شروع گرديد .
مردم ايران كه در اين تاريخ بر اثر اندك آشنائى يافتن باحوال ممالك خارجه و خواندن جرايد فارسى كه در استانبول انتشار مىيافت پس از اطلاع بر شرايط اين انحصارنامه و مقايسهء آن با امتيازى كه دولت عثمانى در باب انحصار دخانيات خود با شرايط بهترى بشركتى خارجى داده بود شروع بمخالفت با آن اساس كردند و امين السلطان هرقدر خواست كه با تهديد و تطميع علماى شيعه را كه به يارى مردم برخاسته و حكم تحريم استعمال دخانيات را داده بودند از راه خلاف برگرداند توفيق نيافت و مخالفت با رژى كمكم حكم قيام مردم را برضد دربار و اصول استبداد پيدا كرد و قائد قوم در اين طريق در طهران حاج ميرزا حسن آشتيانى ( 1243 - 1319 ) از اجلهء علماى اصول و در عتبات حاج ميرزا حسن شيرازى ( متوفى سال 1312 ) رئيس طايفهء شعيه بودند كه هر دو جدا در برانداختن اساس امتياز انحصار پافشارى كردند تا آنكه بالاخره شاه و امين السلطان از ترس شورش مردم و اعلان جهاد علما آن امتيازنامه را در 16 جمادى الاولى 1309 ملغى نمودند و شركت دخانيات شاهنشاهى بساط خود را از ايران برچيد .
واقعهء رژى و توفيقى كه در راه الغاى امتياز آن نصيب ملت و علما شد بايشان فهماند كه ميتوان با پافشارى و قيام از اقدامات خودسرانهء حكومت استبدادى و صدراعظم جلوگيرى نمود و اين مقدمهاى شد براى همينگونه قيامها در ايام صدارت
هامش
( 1 ) -Regie