4 - مطبعهء سربى اگرچه اولين نمونهء آن را مبلغين عيسوى در عصر صفويه بايران آورده بودند اندكى بعد از رواج افتاد تا آنكه در سال 1233 عباس ميرزا در تبريز چاپخانهء سربى تازهاى ايجاد نمود و در 1240 در طهران بدستيارى منوچهر خان معتمد الدوله اولين كتب سربى كه بچاپهاى معتمدى مشهور است از طبع خارج گرديد .
در ايامى كه ناصر الدين شاه به سفر اول بفرنگستان رفته بود لوازم يك چاپخانهء كامل را خريدارى كرده بايران آورد شيوع انتشار روزنامه در عهد او عدد مطابع را زياد نمود و بعد از تبريز و طهران در ساير شهرهاى ايران نيز چاپخانه داير شد .
اولين روزنامه در اواخر سلطنت فتحعليشاه بتقليد از فرنگستان ايجاد شده بود ولى آن روزنامه كه تا عهد محمد شاه نيز داير بود از ميان رفت تا آنكه امير كبير در سال چهارم سلطنت ناصر الدين شاه تصميم بنشر روزنامهاى گرفت كه در آن زبدهء وقايع دنيا براى اطلاع مردم ايران مندرج باشد . اولين شمارهء اين روزنامه كه وقايع اتفاقيه نام داشت و تحتنظر يكنفر انگليسى مرتب ميگرديد در روز جمعهء پنجم ربيع الثانى 1267 در طهران انتشار يافت و اين روزنامه در سال 1277 بنام روزنامهء دولت عليهء ايران موسوم و بتصاوير مزين شد .
در دورهء ناصر الدين شاه در طهران و تبريز چند روزنامه بزبانهاى خارجى نيز انتشار يافت از آن جمله بود روزنامهاى كه حاجى ميرزا حسينخان سپهسالار به زبان فرانسه در طهران تاسيس نمود و پس از يك شماره موقوف شد ديگر روزنامهء عليهء ايران كه تحت نظر اعتضاد السلطنه اداره ميشد كه در هر شمارهء آن چند صفحه را نيز به زبان عربى و فرانسه مينگاشتند .
5 - بعد از الغاى امتيازنامهء بارون رويتر و شدت يافتن رقابت سياسى روس و انگليس در ايران هرگونه اقدامى كه براى كشيدن راهآهن در اين كشور شد عقيم ماند تنها در سال 1301 خط كوچكى بين پاىتخت و مزار حضرت عبد العظيم كشيده شد و در 1307 خطى ديگر بين آمل و محمودآباد مازندران بمساعى حاجى محمد
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — صفحة 842
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٨٤٢