برده بودند .
اولين نهضتى كه در اين راه در دورهء قاجاريه شروع شد چنان كه سابقا هم اشاره كرديم در اوايل عهد فتحعليشاه بود . در اين ايام بر اثر آمدن هيئت لشكرى فرانسه بايران و اقداماتى كه ايشان در اصلاح حال سپاه و تهيهء توب و نقشهبردارى و جمع اطلاعات مفيد جغرافيائى راجع بايران كردند تا حدى ذهن زمامداران اين كشور بلزوم اقتباس تمدن اروپائى متوجه گرديد سپس عباس ميرزا بفرستادن شاگرد و كارگر بانگليس و روسيه اقدام نمود و كارخانجاتى نيز بدست يارى خبرگان براى توپريزى و باروتسازى و پارچهبافى و ابداع چاپخانه و غيره در آذربايجان ايجاد كرد .
عمدهء آشنائى ايران با تمدن جديد در دورهء ناصر الدين شاه نتيجه بذل عنايت مخصوص سه تن از وزراى روشنبين تجدددوست اوست اول امير كبير كه شمهاى از اقدامات او را در اين زمينه سابقا يادآور شديم دوم حاجى ميرزا حسينخان مشير الدوله سپهسالار اعظم كه در دو سفر كه شاه را بفرنگ برد بعيان محاسن و مصالح تمدّن اروپائى را به او نمود و بر اثر آن شاه بآوردن قسمتى از لوازم و تمدن جديد اقبال كرد سوم ميرزا عليخان امين الملك كه بعدها امين الدوله لقب يافت بعضى از تجار مثل حاجى محمد حسن اصفهانى امين الضرب و رجال ديگر مانند يحيى خان مشير الدوله برادر سپهسالار و اعتضاد السلطنه عليقى ميرزا نيز مؤيد اين نهضت بودند اينك مختصرى از تاريخ نقل پارهاى از لوازم تمدن جديد بايران :
1 - تا سال 1292 پست در ايران بتوسط چاپارها كه تحت امر اشخاصى بنام چاپارباشى بودند اداره ميشد و صورت مرتب و خوشى نداشت در اين سال دولت ايران يك نفر مستشار اطريشى براى تنظيم پست ايران به وضع جديد اروپائى استخدام نمود . پستخانهء ايران بدستيارى او سر و صورتى يافت و دو سال بعد ايران عضويت اتحاديهء پستى بين المللى را پذيرفت پس از او اشتال « 1 » از اتباع روسيه به سمت مدير
هامش
( 1 ) -Stahl