اتابك اعظم بصدارت ايران منصوب گرديد ( 21 ذى القعده 1264 ) و سال بعد بامر شاه خواهر تنى او را در ازدواج خود آورد و بيش از پيش مقتدر و متنفذ شد .
در موقعى كه امير كبير زمام امور را بدست گرفت از همه جهت اوضاع ايران مختل بود ، علاوه بر فتنه سالار و بابيه مدّعيان سلطنت و صدارت در هر گوشه منتظر فرصت و موجب اختلال بودند نظام لشكرى پريشان بود و خزانه تهى وعدهء مفت خوارانى كه بانواع مختلف از محمّد شاه و حاجى ميرزا آقاسى فرمان تيول و مستمرى در دست داشتند از شماره بيرون بود عمال خارجى بهر نحو ميخواستند در كارهاى داخلى كشور مداخله ميكردند و از جهت ترتيب اداره و تنظيمات ايران هيچگونه شباهتى بممالك متمدنه كه امير بعضى از آنها را ديده و وصف بعضى ديگر را شنيده بود نداشت و از علم و صنعت و آبادى مايهاى در آن نبود كه بتواند آينده آن را در مقابل آنها تأمين نمايد اين مرد صادق با عزم بجاى آنكه در مقابل اين همه مواقع و مشكلات اظهار عجز نمايد با پشتكارى عجيب دست باصلاح خرابيها و رفع نواقص و جلب وسايل آبادى و توليد ثروت و تهيهء اسباب تربيت مردم و اصلاح ماليه و لشكر و ترقى كشور زد اما افسوس كه يك تن تنها بود و در دربار و داخل و خارج دشمنان قوى و معاندين پرزور داشت كه هر آن سد راه او ميشدند و مانع پيشرفت خيالات مصلحانهء او بودند .
امير كبير با وجود مدّت كوتاه صدارت خود ( سه سال و سه ماه ) و عظمت مشكلات و سعايت و دشمنى دائمى مخالفين بقدرى در ترتيب ادارهء همه چيز ايران و صاف كردن راه ترقى و تعالى اين كشور آثار خير از خود بجا گذاشته كه ملاحظه فهرست آنها شخص را باعجاب و باقرار بعظمت مقام آن مرد جليل واميدارد و اين همه علاوه بر زيركى و خبرت و پشتكار مخصوص امير كبير بيشتر از بركت وطندوستى و عزتنفس و درستكارى او بوده است . اينك خلاصهاى از اقدامات و اصلاحات امير :
1 - در مرحلهء اوّل امير امر داد كه القاب و تعارفات بيمعنى را كه منشيان
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — صفحة 824
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٨٢٤