كليد آنها شهر هرات بود در انگليسها يعنى رقباى خود در آسيا توليد وحشت نمايند و از طرفى ديگر خيال ايران را از سمت آذربايجان و پس گرفتن ولايات از دست رفته منصرف كنند . انگليسها براى جلوگيرى از انجام نقشه روسها و سد پيشرفت سپاه ايران در مشرق همه وقت سعى ميكردند كه در خراسان توليد اغتشاش و زحمت كنند و با مسلح ساختن و تقويت افاغنه نگذارند كه دست ايران كه پس از عقد معاهدهء تركمانچاى كاملا تحت نفوذ روس رفته بود بر اين قسمت باز شود .
تصميم فتحعليشاه بفرستادن وليعهد بمحاصره هرات در حقيقت قيام بمخالفت با سياست انگليس بود و از آن يك دوره گرفتاريهاى تازهاى براى ايران پيش آمد كه بالاخره چنان كه خواهيم ديد كار را در اوايل سلطنت ناصر الدين شاه بجنگ رسمى بين ايران و انگليس كشاند و منجر بمتنزع شدن قطعى تمام افغانستان از ايران گرديد .
پس از آنكه عباس ميرزا از جانب پدر مأمور تسخير هرات شد با اينكه مزاجش دچار كسالت و انحراف شده بود خسرو ميرزا و محمد ميرزا را از دو طرف بمحاصره هرات فرستاد و خود نيز با قائم مقام بخراسان آمد .
هرات در اين تاريخ در دست كامران ميرزا بود كه اسما از ايران تبعيت مى كرد ولى باطنا نسبت به اين دولت صفائى بخرج نميداد بلكه هر وقت هم فرصتى بدست مىآورد بسيستان مىتاخت . نايب السلطنه بتوسط يار محمد خان وزير او كه در اردو بود كامران ميرزا را به سختى تهديد نمود و كامران ميرزا هم حاضر شد كه بهر وسيله كه اولياى دولت ايران مقتضى بدانند اسباب رضاى خاطر ايشان را فراهم كند ليكن روسها كه اصرار بجنگ داشتند وليعهد را بحملهء بهرات واداشتند و نايب السلطنه هم حكومت خراسان را بمحمد ميرزا واگذاشت و خود با جمعى ديگر از شاهزادگان قاجاريه به اين كار قيام نمود اما در اين تاريخ از جانب فتحعلى شاه كه نقاهت داشت و ميترسيد كه در غياب وليعهد بميرد و اوضاع سلطنت پريشان شود بطهران احضار شد . وليعهد هم ناچار محمد ميرزا را بجاى خود بهرات فرستاد و قائم مقام را با
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — صفحة 805
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٨٠٥